سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 5

واقع نداشته باشد.

بررسی شرعیه بودن یا عقلیه بودن استصحاب

البته روی این احتمال که استصحاب را یک اصل عملی بدانیم، باز ممکن است کسی بحث کند که آیا استصحاب روی این احتمال، اصل عملی شرعی است، مثل همان دو قاعدۀ طهاره و حلیّت که آنها ضمن این که اصل عملی هستند، اصل عملی شرعی هستند و یا اینکه استصحاب یک اصل عقلایی است زیرا اینجا در مقام تصور و در مقام احتمال، یک احتمال دیگر هم در کار است و آن این است که استصحاب، یک اصل عقلائی باشد.

مگر اصل عقلائی هم تصور می شود؟ بله. مسائلی که بین عقلا رایج است، این طور نیست که جنبۀ اماریّت و طریقیّت داشته باشد. گاهی عقلا بنای بر مسأله ای می گذارند، بدون اینکه رجحانی در آن مسأله باشد و از نظر احتمال، مزیّتی داشته باشد، لکن به عنوان اصل عقلائی بنا بر آن می گذارند. در کلمات مرحوم آخوند هم در کفایه اشاره ای به این معنا هست که عقلا گاهی تعبّدا(نه تعبدا من الشارع، بلکه معنای تعبّد این است که مسألۀ ظن مطرح نیست، لکن یک چنین بناگذاری شده است) بنا بر چیزی می گذارند.

مثلا شاید اصالت عدم نقل از نظر عقلا این طور باشد، و لو اینکه در موارد شک در نقل و عدم نقل، کسی ظنّی ندارد که نقل تحقق پیدا نکرده است لکن بنای عقلا بر این است که اگر در یک موردی، شک در تحقق و عدم تحقق نقل بکنند، بنا را بر عدم نقل بگذارند، و همین طور موارد دیگری هم امکان دارد. پس یک احتمال، در باب استصحاب، این بود که اصل عملی باشد.

احتمال طریقیت استصحاب

احتمال دیگر در باب استصحاب این است که استصحاب را در ردیف خبر واحد و امارات و طرق قرار بدهیم، بگوییم: همان طوری که خبر واحد، کاشفیّت و طریقیّت الی الواقع دارد و حجیّتش هم در رابطۀ با کاشفیّت و طریقیّت است، در مقام احتمال و در مقام تصور، این احتمال در باب استصحاب هم جریان دارد که استصحاب، یک نوع کاشفیّتی و یک نوع طریقیتی الی الواقع داشته باشد، که بعد عرض می کنیم که اگر کاشفیّت و طریقیّت مطرح باشد، استصحاب را چگونه باید تعریف بکنیم و روی چه چیزی باید