سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 509

اگر ما آیه را این جوری معنا بکنیم - که چاره ای نداریم که آیه را این طوری معنا بکنیم، - ارتباط غسل با نماز روشن می شود و جواب آن مناقشه کننده - که دیروز می گفت: اگر ما باشیم و آیۀ وضو و روایاتی نداشته باشیم، می گوییم: کسی که محدث به حدث اصغر و محدث به حدث اکبر باشد، باید هم وضو بگیرد و هم غسل بکند، - داده می شود. طبق این معنایی که ما برای آیه ذکر می کنیم، خود این آیه دلالت بر این می کند که اگر شما از نوم، قیام الی الصلوه کردید«و کنتم جنبا»، فقط باید غسل بکنید با اینکه پای نوم در کار است و پای جنابت در کار است، فقط می گوید: «فاطّهروا ای اغستلوا» باید غسل را انجام بدهید.

اگر از آیه، این طور استظهار کنیم که من فکر کردم معنای آیه این است، همان جوابی که از مناقشه داده شده بود که صدر آیه، مقیّد به عدم الجنابه است: «قمتم من النوم الی الصلوه و لم تکونوا جنبا» چه به صورت مرکب یا مقیّد، چنین خصوصیتی در موضوع وجوب وضو وجود دارد، لذا در آن مثال مورد شبهه، یک جزء آن را به وجدان ثابت می کنیم و آن این است که ما از خواب بیدار شده ایم و یک جزء آن را هم به استصحاب درست می کنیم و آن استصحاب عدم الجنابه است. نوم که مسلّم است، قید دومش هم با استصحاب درست می شود و نتیجه این می شود که کسی که از خواب بیدار شد در حالی که احتمال می دهد که در خواب جنب شده است، بیش از آن که یک وضو بگیرد، وظیفۀ دیگری ندارد. نومش«اذا قمتم من النوم الی الصلوه» است. عدم الجنابه هم از راه استصحاب درست می شود. در نتیجه مجموع، موضوع برای وجوب وضو خواهد بود.

(سؤال... و پاسخ استاد): این حرفی را که می زنم، نه در کلام ایشان است و نه در کلام مناقشه کننده. اگر بخواهید واقعیت مطلب را حساب بکنید به این صورت است.

ایشان کلمۀ تفصیل گفته است و به آن اشکال وارد است که کلمۀ«أو» در آیۀ شریفه نیست. اساس مطلب به این صورت است که ما عرض کردیم. درست نیست که اینجا را به«ان جائک زید فاکرمه و ان جائک عمرو فاهنه» مقایسه بکنیم. بین اینجا و آنجا خیلی فرق هست. اینجا مسأله، مسألۀ استفادۀ از آیۀ شریفه است و آنچه که دقت در آیۀ شریفه اقتضا می کند، همین بود که عرض کردم.

(سؤال... و پاسخ استاد): معنای«قمتم الی الصلوه، اردتم الی الصلوه» نیست. قیام یعنی انتقال«من حاله الی حاله اخری»، انتقال«من حاله النوم الی حاله الصلوه». کلمۀ