سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 517

روحانی هم از دار خارج شد یا نه؟

اگر زید عنوان روحانیّت را به دوش کشیده است، با خروج زید این عنوان هم خارج شده است، امّا اگر مصداق عنوان روحانی، عمرو بوده است، آن عمرو حالا یا قطعا خارج نشده است و یا ما شک در خروج او داریم، اینجا ما می توانیم بگوییم که ما روی کلی روحانی تکیه می کنیم، روی کلی این عنوان تکیه می کنیم، ما کاری نداریم که این عنوان در ضمن زید تحقق دارد و یا در ضمن عمرو متحقق است، ما یقین داریم به اینکه روحانی در منزل متحقق بوده است، و الان شک در خروج روحانی از دار داریم، ظاهرا انسان تردیدی نمی تواند بکند در اینکه در اینجا روی کلی روحانی تکیه شده است. و در این جهت هم تردیدی نیست که این با استصحاب کلی قسم ثانی و استصحاب کلی قسم ثالث فرق می کند. این یک قسم دیگری است، یک نوع دیگری از استصحاب کلی است، چرا؟ برای اینکه در کلی قسم ثانی، ما یقین داشتیم به اینکه یک فرد تحقق دارد، منتهی آن فرد مردد بین قصیر و طویل بود، در استصحاب کلی قسم ثانی، یقین داشتیم به اینکه کلی حیوان در ضمن یک فرد متحقق شده است. یک فرد«لیس الا» منتهی نمی دانیم که آن فرد، فرد قصیر العمر است و یا آن فرد، فرد طویل العمر است؟ اگر قصیر العمر باشد، قطعا عمرش از بین رفته است و اگر طویل العمر باشد، قطعا عمرش باقی است.

فرق استصحاب کلی قسم رابع با قسم ثانی

در استصحاب کلی قسم ثانی تصویر ما به عنوان موضوع استصحاب کلی قسم ثانی این بود. اما این با مثالی که ما از نظر زید و روحانی می زنیم کاملا فرق دارد برای اینکه ما یقین داریم که زید به عنوان زید و با تشخص زیدی، در خانه وجود پیدا کرده است، و با همین تشخص زیدی هم از خانه خارج شده است. امّا تردید ما این است که ما یک یقین دیگری داریم، یک مطلب مسلّم دیگری داریم و آن این است که عنوان روحانی در این دار بوده است معممی در این دار بوده است، نمی دانیم که آیا همین زید معمم بوده است که با خروج زید معمم هم خارج شده یا اینکه نه عنوان معمم منطبق بر عمرو بوده است و عمرو یا قطعا خارج نشده است و یا مشکوک الخروج است پس ما اینجا را با استصحاب کلی قسم ثانی نمی توانیم مخلوط بکنیم. کما اینکه با استصحاب قسم ثالث هم نمی توانیم مخلوط بکنیم. برای اینکه در استصحاب کلی قسم ثالث، مسأله این بود: