سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 530

که«نقض الیقین بالشک» باشد، معنایش این است که در آن حالت نفسانیۀ خودمان برای ما تردید حاصل است، ما نمی دانیم که یقین و شک در کار است یا یقین و یقین در کار است؟

حالا شما بگویید: بالاخره در مورد این مثال اینطوری که شبهه پیاده شد، ما چطوری این مسأله را حل کنیم؟ در مورد این مثال باید مطلب را ما به این صورت روشن کنیم، شما می گویید: زیدی در دار بوده است، و زید هم بلا اشکال از دار خارج شده است. پس شما اینجا در رابطۀ با خصوص شخص زید یک«نقض الیقین بالیقین» دارید. «زید دخل فی الدار قطعا و خرج عن الدار قطعا». پس در رابطه با خصوصیت زیدیت، اشکالی نیست که نقض الیقین بالیقین است، روایت هم می گوید: «و لکن تنقضه بقین آخر» بحثی در آن نداریم.

نبودن«لا تنقض الیقین بالشک» از موارد شبهۀ مصداقیه

اما ما استصحاب را روی عنوان کلی پیاده می کنیم، ما کاری به زید نداریم ما به عنوان شخصی زید هیچ کاری نداریم، قضیۀ متیقنه ما این بوده است که«و الله کان معمم فی الدار موجودا» این قضیۀ متیقنۀ ما است، «و الله کان معمم فی الدار موجودا» و الان در رابطۀ با این قضیۀ متیقنه که مربوط به کلی است، و با نکره شما مسأله را بیان می کنید، می گویید: «و الله کان معمم فی الدار موجودا»، در رابطۀ با این قضیۀ متیقنه بینکم و بین الله الان شما شک دارید یا شک دارید در این که شک دارید؟ آیا مسلما شک دارید در بقای این قضیۀ متیقنه یا تردید دارید در این که تردید دارید؟ ما هیچ تردیدی در این معنا نداریم، که الان که زید از دار خارج شد، چون احتمال می دهیم که آن عنوان معمم منطبق بر زید بوده است، الان شک می کنیم که آیا این عنوان کلی در دار باقی هست یا نه؟ آیا این«نقض الیقین بالشک» است یا مشکوک است که«نقض الیقین بالشک» است؟ شما در رابطۀ با قضیۀ متیقنه ای که موضوعش کلی است، هیچ تردیدی در این معنا ندارید که یک کلی برای شما متیقن بوده است، وجودش و تحققش مسلم بوده است، و الان بقای این کلی برای شما کاملا مشکوک است. پس چرا می گویید: این شبهۀ مصداقیۀ برای «لا تنقض» است؟ عرض کردیم که اولا تعقّل ندارد و ثانیا ما می بینیم که مثل سایر استصحابات کلیه ای که جریان پیدا می کرد، و از این نظر قابل مناقشه و قابل خدشه نبود،