سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 531

اینجا هم به همان صورت است، هیچ اشکالی در جریان این استصحاب به حسب ظاهر ملاحظه نمی شود.

لذا کلی جواب این شبهه عبارت از همان معنایی بود که اصلا مثل«لا تنقض الیقین بالشک» معنا ندارد شبهۀ مصداقیه داشته باشد. مثلا در باب رکعات نماز، دلیل می گوید:

«من شک بین الثلاث و الاربع»، بنای بر اربع بگذارد. کسی می گوید: من شک دارم بین سه و چهار، کسی می گوید: من یقینا می دانم سه رکعت خواندم، یا چهار رکعت درست خواندم. اما آیا فردی هم پیدا می شود که بگوید: شک دارم در اینکه شک دارم بین سه و چهار؟ آیا چنین مصداقی هم برای آن دلیل می توانید تصور کنید که کسی بیاید از شما به این صورت مسأله بپرسد، بگوید: من شک کردم در همان حال نماز که آیا شک بین سه و چهار دارم یا ندارم؟ پس خوب است که حکم این را در رساله ها مشخص کنند، و در فتاوا این را هم روشن کنند، که اگر کسی شک کرد در این که شک بین ثلاث و اربع دارد، «ما حکمه فی الصلاه»؟ پس چرا مشخص نکرده اند؟

شک از امور نفسانی و وجدانی

برای خاطر همین جهت است، که دیگر شک داشتن و نداشتن یک امر وجدانی و نفسانی است و برای کسی معنا ندارد که تردید پیدا شود که آیا شک دارد یا ندارد؟ لذا در تمام احکامی که موضوعش عبارت از این سنخ حالات نفسانیه است، ما به این صورت نمی توانیم شبهۀ مصداقیه تصور کنیم، اما در موارد دیگر مثل«اکرم کل عالم» و اشباه ذلک تصور شبهۀ مصداقیه کاملا امکان دارد.

هذا تمام الکلام در استصحاب کلی که به طول انجامید. اینجا نظرتان هست که مرحوم شیخ در ذیل استصحاب کلی قسم ثالث، یک نزاعی را بین مشهور و فاضل تونی در رابطۀ با استصحاب عدم تذکیه مطرح کرده است، و سیدنا الاستاذ الاعظم الامام (مدظله العالی) هم به تبعیت از مرحوم شیخ بزرگوار انصاری(قدس سره الشریف) این مسأله را به طور مفصل اینجا بیان کرده اند. ولی ما در تنبیهات باب برائت، که مسألۀ استصحاب عدم تذکیه و عدم قابلیت تذکیه مطرح بود، با مباحث متنوعی که در این رابطه مورد بحث قرار می گرفت، این بحث را ذکر کردیم. به نظر من دیگر تکرار این بحث شاید خیلی لزومی نداشته باشد. ما در اینجا سراغ تنبیه بعدی که مسأله جریان