سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 534

لازم داریم یا شک در بقا لازم نیست؟ یعنی در حقیقت مسأله جریان و عدم جریان استصحاب را در مثل زمان و حرکت، مبتنی بر این معنا کرده اند که اگر در استصحاب شک در بقا لازم باشد، و عنوان بقا موضوعیت داشته باشد، باید بگوییم: در مثل زمان و حرکت، استصحاب جریان ندارد، برای اینکه در اینها بقا تصور نمی شود، اینها دارای یک اجزای متدرج و متصرّم است، و کلمۀ بقا در اینجا تحقق ندارد. اما اگر ما در باب استصحاب، شک در بقا را شرط ندانیم، و بگوییم: ما روی کلمۀ بقا تکیه نمی کنیم، همان عنوان«نقض الیقین بالشک» مطرح است، که این عنوان در روایات ذکر شده و موضوعیت دارد، کلمۀ بقا در روایات و ادلۀ حجیّت استصحاب ذکر نشده است. آن وقت بگوییم: چه مانعی دارد که ما در مثل زمان هم استصحاب جاری بکنیم، استصحاب نهار یا استصحاب لیل را جاری بکنیم، استصحاب شهر و استصحاب سنه را جاری بکنیم و هکذا؟ پس برای حل این اشکال مسأله را مبتنی بر این معنا کرده اند. بعد گفته شده است که این مطلب را سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(مد ظله العالی) از استاد بزرگوارشان مرحوم محقق حائری مؤسس حوزۀ علمیه قم، نقل می فرمایند که ایشان رسما این معنا را منکر شده اند. ما در استصحاب، شک در بقا لازم نداریم، از کجا کلمۀ شک در بقا آمده است؟ ما در استصحاب مواجه هستیم با روایات«لا تنقض». هر کجا عنوان«نقض الیقین بالشک» تحقق داشته باشد، «لا تنقض» آنجا پیاده می شود، «لا تنقض» حکم به استصحاب می کند، و در زمان و حرکت پیاده می شود. شما یقین به نهار داشتید و الان شک در نهار دارید. یا در شب ماه رمضان یقین به لیل داشتید و الان شک در لیل دارید. «لا تنقض الیقین بالشک» همانطوری که در سایر موارد استصحاب را پیاده می کند، اینجا هم پیاده می کند. ما شک در بقا را از کجا بیاوریم؟ چه دلیلی بر مسألۀ شک در بقا داریم؟ پس صریحا این محقق بزرگوار(اعلی اللّه مقامه الشریف) انکار کرده اند که در استصحاب، شک در بقا اعتبار داشته باشد.

راه حل شیخ انصاری(ره) برای جریان استصحاب در زمان

از کلام شیخ بزرگوار علامۀ انصاری(رضوان اللّه تعالی علیه) در کتاب رسائل هم همین معنا استفاده می شود. منتها تعبیر ایشان این است که ما برای حل اشکال در جریان استصحاب در زمان، یکی از دو راه را ذکر می کنیم: یک راهش این است که بگوییم: شک