سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 541

بکنیم، عرف می گوید: صبر کن که من آن عینک مسامحه را به چشم بزنم؟ یا اینکه این تعبیر را یک تعبیر حقیقی عرفی می بیند؟ من الان شک دارم که روز باقی هست یا نه؟ عرف می گوید: کلمۀ بقا را اینجا بکار نبر؟ و اگر می بری مثل اسدی است که در مورد زید بکار می رود با یک نوع مسامحه و تشبهی بکار می رود؟ یا یک تعبیر حقیقی عرفی به تمام معناست؟ الان که انسان شک دارد در اینکه روز باقی هست یا نه؟ عنوانش، عنوان شک در بقا است.

پس اگر ما مسأله را به عرف ارجاع بکنیم که ریشۀ مطلب هم همین است، یعنی همینجا مسأله به یک نظر خاتمه پیدا می کند. برای اینکه این خطاب«لا تنقض الیقین بالشک» متوجه به عرف است. اما نه عرف با عینک مسامحه، عرف با عینک واقع بینانۀ عرفی خودش که می گوید: «انت شاک فی بقاء الیوم» همانطوری که اگر شما یقین داشتید به اینکه لباس اول ظهر نجس است و بعد شک می کردید در بقای نجاست، عرف بدون تردید کلمۀ شک در بقا را در آنجا بکار می برد، در همینجا هم بدون تردید کلمۀ شک در بقا را بکار می برد.

(سؤال... و پاسخ استاد): آیا نهار از زمانیات است؟ نهار زمان است. علت این که اول استصحاب زمان را معنا کردم همین بود که در ذهن شما این حرفها نیاید. استصحاب زمان یعنی استصحاب یوم، لیل، شهر، سنه و امثال ذلک. و الا اگر اینها را بخواهیم کنار بگذاریم، در آن جزء اول طلوع شمس، چطور استصحاب جاری کنیم؟ اصلا جای این نیست کسی در جزء خاصی از زمان بخواهد استصحاب جاری کند. استصحاب در زمان معنایش همین است که ملاحظه فرمودید. توضیح بیشتر ان شاء اللّه بعد عرض می کنیم.

پرسش:

1 - اشکال جریان استصحاب در زمان و زمانیات و حلّ آن را بیان کنید.

2 - راه حل شیخ انصاری(ره) برای جریان استصحاب در زمان چیست؟

3 - اعتبار شک در بقاء در استصحاب به چه معنایی است؟

4 - آیا امکان جمع میان یقین و شک در زمان واحد وجود دارد؟

5 - مراد از اصل استصحاب در زمان را توضیح دهید.