سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 548

وجود داشته باشد، یک توالی فاسده ای بر آن مترتب می شود.

اشکال استاد به مرحوم آخوند(ره) در حرکت توسطیه

مرحوم آخوند که نام این را حرکت قطعیه گذاشته اند، مال حرکت توسطیه است، و حرکت توسطیه اصلا واقعیت ندارد. «کون الشیء فی کل آن فی حد او مکان» معنایش این است که کسی حرکت را به طور کلی انکار بکند، معنایش این است که قائل به جزء لا یتجزا بشود. آنکه واقعیت دارد، حرکت قطعیه است، و معنای حرکت قطعیه این است، یعنی یک موجود متصرم و در عین حال مستمر، که استمرار در آن مأخوذ است، فقط جرمش این است که در عین اینکه استمرار دارد، تصرم و تدرج در سنخۀ وجود و نحوۀ وجود آن اخذ شده است. ما گفتیم: این مانعیت از جریان استصحاب پیدا نمی کند. تصرم و تدرج در مقابل استصحاب نخواهد بود. شما همین که آن را یک موجود مستمری عقلا و عرفا دانستید، همین شک در بقا درست می کند، و با شک در بقا مانعی ندارد که استصحاب جاری بشود.

(سؤال... و پاسخ استاد): معنایش اصلا این است. یعنی می خواهید بگویید: تصرم و تدرج مناقض با استمرار است؟ شما مناقضۀ آن را بیان بکنید. مناقضۀ بین تدرج و استمرار از کجا است که اگر یک موجودی مستمر شد، دیگر نباید متصرم و متدرج باشد، بین این دو تا مناقضه است؟ تدرج یعنی غیر مستمر، مستمر دو جور است: یک مستمری که له وجود قار و غیر متدرج، مثل طهارتی که برای شما است. یک مستمری هست که در عین اینکه استمرار دارد، اجزائش یکی پس از دیگری وجود پیدا می کند، مثل نهار. نهار یک موجود مستمری است، ولی این طور هم نیست که اجزای آن یکجا جمع شده باشد، اجزا در یک آن تمرکز پیدا بکند، اجزای آن یکی پس از دیگری وجود پیدا می کند، و در عین حال هم مستمر است. پس این طور نیست که ما تا کلمۀ تدرج را می گوییم شما خیال بکنید که تدرج منافات با مستمر دارد، «المستمر علی قسمین قد یکون متدرجا، و قد لا یکون متدرجا». بله در اصل مسأله اشکالی نیست، فقط اشکال در یک جهت است، که آن را عرض می کنیم تا به حل آن مشکل برسیم.

مرحوم شیخ(رحمه الله علیه) و تبعه بعض آخر، فرموده اند: شما الان که مثلا در ماه رمضان است و شک دارید که روز باقی است و یا خارج شده است؟ اگر بخواهید