سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 549

استصحاب بقای نهار را جاری بکنید، از نظر تدرج و تصرم مسأله ای نیست، آن اشکال همان جوابی بود که ما غرض کردیم از آن جهت نمی شود اشکال کرد.

لکن اشکال از این نظر است که شما الان بقای نهار را استصحاب کردید، این استصحاب نمی تواند ثابت بکند که در این جزئی که شما هستید، «یتصف بانه نهار»، و در نتیجه نمی تواند ثابت بکند که امساکی که در این جزء مشکوک واقع می شود، امساک در نهار است، مگر اینکه ما اصل مثبت را قائل بشویم، یعنی لوازم عقلیه را هم مترتب بر استصحاب بکنیم. امّا اگر لوازم عقلیه ترتب بر استصحاب پیدا نکرد، و روی همان مستصحب بخواهیم تکیه بکنیم، ایشان می گوید: اینجا بر استصحاب بقای نهار اثری بار نمی شود، نمی تواند اثبات بکند«هذا الجزء من النهار»، که در نتیجه اگر در این جزء امساک بشود، عنوانش، امساک واقع در نهار است. اگر کسی نماز ظهر و عصر نخوانده است، اگر در این جزء نماز خواند، عنوانش این باشد که صلاتش، صلاه در نهار است، نماز ظهر و عصر این شخص واقع در نهار است، استصحاب بقای نهار این معنا را نمی تواند ثابت بکند. پس چه کنیم؟ شما که می گویید: استصحاب بقای نهار هیچ فایده ندارد، پس ما اینجا چه کنیم؟

ایشان فرموده است که راه حل این است که ما استصحاب حکمی جاری بکنیم، استصحاب حکمی به این معنا است که بگوییم: ده دقیقۀ پیش، پنج دقیقۀ قبل، «کان الامساک فی النهار واجبا علینا» و الان شک داریم که امساک در نهار برای ما وجوب دارد یا ندارد؟ استصحاب بقای وجوب امساک فی النهار را جاری می کنیم، اگر این معنا جاری شد، دیگر شما نیاز به استصحاب زمان هم ندارید، استصحاب را مستقیما در رابطۀ با حکم پیاده می کنید، می گویید: «کان الامساک فی النهار واجبا» و الان شک داریم که وجوب دارد یا ندارد؟ استصحاب بقای وجوب امساک در نهار جاری می شود.

راه حل مرحوم آخوند(ره) در جریان استصحاب در متعلق حکم

مرحوم آخوند در کفایه راه حل دیگری را ذکر کرده اند، گفته اند: ما به جای اینکه استصحاب را در حکم جاری کنیم، استصحاب را در خود امساک جاری می کنیم، امساکی که متعلق حکم است، امساکی که متعلق وجوب است. استصحاب را روی نفس امساک می آوریم، می گوییم: ده دقیقۀ قبل، امساک ما امساک در نهار بوده است، حالا