سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 554

نمی کنم نیاز به تفصیل این مطلب باشد و الاّ به تفصیل عرض می کردم، اصل مسأله را خودمان ملاحظه بکنیم، اولی از این جهت است.

اشکال این است آنچه که در اینجا هست و نیست به اصطلاح همین مقدار است.

اصل مثبت به این تقریبی که ملاحظه فرمودید، برای فرار از این اشکال است.

(سؤال... و پاسخ استاد): شما به جواب اشکال می خواهید بپردازید یا به خود اشکال؟ ما دو تا اشکال نداریم، اصلا لازم نیست که ما ثبت بکنیم«هذا الجزء من النهار»، ما نذر نکردیم که اگر«اذا کان هذا الجزء من النهار»، ده درهم صدقه بدهیم، آن چه که ما می خواهیم این است که امساک الان واجب است یا نه؟ الان که هوا ابر است و شک دارم که روز تمام شده و یا هنوز باقی است، می خواهم ببینم امساک بر من واجب است یا نه؟ آیا در زمان مشکوک«یجب علیّ الامساک» یا اینکه نه، الان می توانم افطار بکنم و از امساک خارج بشوم. مسأله در اینجا این است، اما اثبات«کون هذا الجزء من النهار، إن لم یترتب علیه اثر شرعی»، ما در صدد این معنا نیستیم. آنکه در صددش هستیم این است که یک استصحاب بقای نهار داریم، یک دلیلی هم می گوید: «یجب الامساک فی النهار»، می خواهیم ببینیم با این استصحاب بقای نهار، «یجب الامساک فی النهار» پیاده می شود و یا پیاده نمی شود؟ مستشکل می گوید: پیاده نمی شود برای اینکه شما با استصحاب بقای نهار نمی توانید ثابت بکنید که امساک شما در این زمان مشکوک، امساک«فی النهار» است، مادامی که این عنوان ثابت نشود، شما نمی توانید وجوب را در اینجا پیاده بکنید، وجوب روی عنوان امساک مقیّد«بکونه فی النهار» رفته، این عنوان باید ثابت بشود و شما با استصحاب بقای نهار، نمی توانید این معنا را پیاده بکنید.

جواب مرحوم شیخ(ره) در جریان استصحاب بر خود حکم

برای جواب از این اشکال، یک راه مرحوم شیخ انصاری و به تبع ایشان مرحوم محقق نائینی(علیهما الرحمه و الرضوان) انتخاب کردند، یک راهی هم هم از مرحوم محقق خراسانی در کتاب کفایه است، تا ببینیم آیا راه سوم هست یا نه؟ راه مرحوم شیخ در اینجا این است که فرموده: ما اصلا استصحاب بقای نهار را جاری نمی کنیم که شما حساسیت نسبت به آن نشان بدهید، ما در اینجا استصحاب را روی خود حکم پیاده می کنیم. می گوییم: امساک در نهار«کان واجبا»، نیم ساعت قبل یقینا امساک در نهار