سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 574

بکنیم، واجب را این طوری معرفی می کنیم، «الجلوس المقیّد بما قبل الزوال». حکم روی این مقید آمده، حکم روی این عنوان آمده«الجلوس المقیّد بما قبل الزوال»، اگر حکم روی این عنوان آمده، شما چه طوری می توانید این وجوب را استصحاب بکنید؟ شما یقین دارید که متعلقش منتفی شده، یقین دارید که جلوس مقید به قبل از زوال، بعد از زوال نمی تواند تحقق پیدا بکند، جلوس مقید به قبل از زوال با آمدن زوال، به طور کلی منتفی می شود. اینجا دیگر چطور شما می توانید استصحاب همین وجوب را جاری بکنید؟ این وجوب، متعلق به عنوان است که آن عنوان قطعا مرتفع و منتفی شد و جلوس بعد از زوال، «عنوان آخر و موضوع آخر»، آن وقت«کیف یجوز» اینکه شما وجوب را استصحاب بکنید، در نتیجه جلوس بعد از زوال هم محکوم به وجوب بشود؟ لذا این دو بزرگوار می فرمایند: اگر زمان به عنوان قیدیت در موضوع اخذ شد، دیگر استصحاب حکمی معنا ندارد. بله، اگر زمان، عنوان ظرفیت پیدا کرد، آن هم ظرف برای حکم، ظرف برای ثبوت حکم و الاّ«متعلق الحکم کان هو الجلوس» که وقتی ما بخواهیم تعبیر بکنیم و عبارت را بیاوریم باید این طوری بگوییم: «الجلوس» بدون قید و شرط، «الجلوس واجب قبل الزوال» که قبل از زوال«بواجب» بخورد، ظرف برای ثبوت وجوب باشد و هیچ ارتباطی به متعلّق که عبارت از جلوس است، نداشته باشد. «الجلوس واجب، الجلوس لازم»، آن وقت کی واجب است، کی لزوم دارد؟ قبل از زوال. آن وقت مفهوم ندارد. اگر گفتند: جلوس واجب است قبل الزوال، قبل از زوال ظرف برای ثبوت حکم شد، معنایش این نیست که«بعد الزوال لیس بواجب»؟ مفهوم ندارد. دلیل همین مقدار را ثابت می کند و دلالت دارد اما نسبت به ما بعد از زوال، هیچ گونه اثبات و نفیی در دلیل حکم، ملاحظه نمی شود. اینجا است که اگر شما شک کردید که بعد از زوال آیا جلوس وجوب دارد یا ندارد؟ اینجا به عنوان شبهۀ حکمیه، می توانید به استصحاب وجوب جلوس تمسک بکنید و آن را جاری بکنید. بگویید: «الجلوس» به طور مطلق«کان واجبا قبل الزوال و الان بقاء الوجوب للجلوس مشکوک»، استصحاب می کنیم وجوب جلوس را و با استصحاب حکمی، ثابت می کنیم که جلوس بعد از زوال هم وجوب دارد.

(سؤال... و پاسخ استاد): ظرف حکم است. «قبل الزوال» ظرف حکم است؛ یعنی وجوب در این ظرف است، نه واجب در این ظرف، وجوب دارد. جلوس واجب است.

آن وقت از شما می پرسند چه وقتی وجوب دارد؟ نمی گویید: چه واجب است؟ اگر شما