سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 575

ظرف را آوردید در جواب سؤال از اینکه چی واجب است؟ این قیدیت دارد اما اگر زمان را در جواب سؤال از این آوردید که کی جلوس واجب است، نه چه چیز واجب است؟ این ظرف زمانی برای ثبوت حکم می شود، منتها این مفهوم ندارد. دلیل این مقدار را دلالت کرده است. در ماعدای این مقدار، مشکوک است و باید دست به دامن استصحاب زده بشود. حالا ما با این حرف کاری نداریم، این حرف در جای خودش درست است.

ولی یک نکته ای را که سیدنا الاستاذ الاعظم الامام«مد ظله العالی» اینجا بیان می فرمایند: این است که این قسم دوم که شبهۀ حکمیه است، چه ارتباطی به مسألۀ استصحاب در زمان و زمانیات دارد؟ در هر یک از این تنبیهاتی که ما در باب استصحاب مطرح می کنیم، یک جهت مورد بحث است، یک جهت مورد ان قلت و قلت است، مثلا در استصحاب کلی، استصحاب کلی مورد بحث است. حالا چند قسم است، چهار قسم است، سه قسم است، کدامش جاری است و کدامش جاری نیست؟ ولی موضوع بحث، استصحاب کلی است. اشکال نفیا و اثباتا در رابطۀ با استصحاب کلی مطرح است. اینجا که بحث را در رابطۀ با زمان و زمانیات قرار دادیم، آنجا هم اساس اشکال ما در باب زمان و زمانیات، روی مسألۀ تدرج و تصرّم دور می زد. اشکال اساسی روی این مسأله بود. لذا وقتی که عنوان تنبیه هم شروع شد، این بود که آیا ببینیم استصحاب تنها در امور قارّۀ غیر تدریجیه جریان پیدا می کند یا اینکه دائرۀ«لا تنقض یقین بالشک» توسعه دارد؟ هم در امور قاره جریان دارد و هم در امور غیر قاره، مثل زمان و حرکت و اشباه ذلک جریان دارد.

ارتباط مسألۀ استصحاب زمان با استصحاب حکمی

این استصحاب حکمی در جلوس واجب قبل از زوال، چه ارتباطی به مسألۀ استصحاب زمان دارد؟ فقط از باب اینکه یک کلمۀ زمان اینجا مطرح شده، یک لفظ زمان اینجا در کار آمده و الاّ این چه ارتباطی دارد که زمان قید باشد؟ زمان ظرف باشد؟ در صورت قیدیت، جریان ندارد. در صورت ظرفیت، جریان دارد، این فی نفسه حرف خوبی است، فرضا اما به اینجا چه ارتباطی دارد؟ چه سنخیتی می تواند به بحث استصحاب زمان و حرکت و اشباه ذلک، داشته باشد؟ فقط عرض کردم جامع اشتراکش این است که اینجا هم یک کلمۀ زمان مطرح است، زمان به صورت قیدیت، زمان به