سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 578

الزوال»، هنوز فرض کنید قبل از زوال هم نیامده، هنوز زمان وجوب هم نیامده، همین الان مسأله برای ما مطرح است که خوب مولا واجب کرد قبل از زوال جلوس را، وظیفۀ ما نسبت به بعد از زوال چیست؟ کی ما در این فکر هستیم؟ همین الان، نه اینکه صبر می کنیم که قبل از زوال منقضی بشود، زوال بیاید و بعد حساب استصحاب را برسیم، همین الان ما شک می کنیم، مولا گفت که قبل از زوال جلوس واجب است، بعد از زوال مسأله چه جوری است؟ در همین جا شک و یقین شما متصل به هم است، می گویید: قبل از آنی که این دلیل از ناحیۀ مولا صادر بشود، من یقین داشتم به اینکه جلوس بعد از زوال واجب نیست، الان که این دلیل مولا آمد، من را به شک انداخت که آیا جلوس بعد از زوال وجوب دارد یا نه؟ روی بیان مرحوم نراقی، استصحاب عدم وجوب جاری می شود و این استصحاب عدم، معارض با استصحاب وجودی است. پس خلاصۀ شبهۀ مرحوم نراقی این است که شما در تمام مواردی که به عنوان شبهۀ حکمیه، استصحاب وجودی برای ابقای حکم از نظر زمان جاری می کنید، معارض با استصحاب عدمی است. برای حل این معارضه و رفع این اشکال، چه فکری باید کرد؟

پرسش:

1 - چه اشکالی به استصحاب وجودی زمان وارد است؟

2 - ارتباط مسألۀ استصحاب زمان با استصحاب حکمی به چه صورت است؟

3 - شبهۀ مرحوم نراقی(ره) در تعارض استصحاب عدمی با جریان استصحاب وجودی چیست؟

4 - رد استاد بر اشکال به مرحوم نراقی(ره) در قطع اتصال شک و یقین را بیان کنید.