سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 581

انصاری(اعلی الله مقامه الشریف)، مرحوم محقق خراسانی در کفایه، مرحوم محقق نائینی«و من بعدهم»، در مقام برآمدند که یک راه تخلصی از این شبهه پیدا بکنند، در رأس همۀ اینها و اساس اینها مرحوم شیخ در کتاب رسائل است که ایشان، در مقام جواب از شبهۀ نراقی، می فرماید: این عنوان قبل از زوال که در دلیل حکم واقع شده است که«یجب الجلوس قبل الزوال»، از دو حال خارج نیست: یا این است که این قبل از زوال، عنوان ظرفیت دارد، یا این است که عنوان قیدیت دارد، ایشان می فرماید: در مقام قیدیت هم، شما می خواهید این را قید حکم قرار بدهید؛ یعنی قید وجوب، یا قید متعلق قرار بدهید؛ یعنی جلوس؛ دلیل می خواهد بگوید: «یجب وجوبا مقیدا بقبل الزوال الجلوس»، یا بگوید: «یجب الجلوس المقید بما قبل الزوال»، بالاخره این عنوان قبل از زوالی، یا ظرفیت دارد بدون اینکه دخالت داشته باشد و قیدیت داشته باشد و یا این است که قیدیت دارد، از این دو حال بیرون نیست.

کلام شیخ انصاری(ره) در عدم وجود استصحاب وجودی

مرحوم شیخ می فرماید: اگر عنوان قبل از زوال قیدیت داشته باشد که ما استصحاب وجودی در اینجا نداریم، اگر عنوان قبل از زوال، قید برای وجوب شد، یا قید برای واجب شد، این قابل ابقا نیست، قابل این نیست که وجوب قبل از زوال، بعد از زوال باقی بماند. قابل این نیست که جلوس مقیّد به قبل از زوال، بعد از زوال واجب بشود، اصلا این تعقل ندارد. اگر عنوان، عنوان قیدیت شد، ایشان می فرماید: ما به فاضل نراقی می گوییم اصلا ما اینجا استصحاب وجودی نداریم، آن استصحابی که در اینجا پیاده می شود، استصحاب عدمی است برای اینکه جلوس مقیّد«بما بعد الزوال»، قبلا واجب نبوده، حالا ما شک در وجوبش می کنیم، همان«عدم الوجوب» را ابقا می کنیم اما وجوب، قابل ابقا نیست برای اینکه عنوان قبل از زوالی، یا قید وجوب است«فلا یکون قابلا للبقاء» و یا قید متعلق است، آن هم قابلیت بقا ندارد؛ یعنی در حقیقت قضیۀ متیقنه شما، با قضیۀ مشکوکه مغایر است، شما یقین دارید به اینکه جلوس قبل از زوال«کان واجبا»، الان شک دارید در اینکه جلوس بعد از زوال«هل یکون واجبا»، اگر این عنوان قیدیت پیدا کرد، این قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه شما، تغایر پیدا می کند و با تغایر، معنا ندارد استصحاب وجود جریان پیدا بکند، بلکه تنها آن استصحاب عدم، حاکم است