سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 582

بدون اینکه هیچ معارضی داشته باشد.

اما اگر زمان به نحو ظرفیت اخذ شده باشد که اساس مطلب هم اینجاست، مرحوم شیخ می فرماید: شما یقین دارید که آن حالت سابقۀ عدمیه که عبارت از«عدم الوجود» است، انتقاض پیدا کرد، او منتقض شد به یک حالت وجودیه، منتها حالت وجودیه اش مردد بین این است که در یک قطعۀ از زمان باشد و او قبل از زوال است، یا اینکه نه، استمرار داشته باشد و بعد از زوال را هم بگیرد، پس در حقیقت اینجا شما با دو چیز مواجه هستید: یکی علم به انتقاض حالت سابقه، جلوسی که واجب نبود، قطعا وجوب پیدا کرد، این حالت سابقه«عدم الوجوب» منتقض شد، حالا که وجوب پیدا کرد، آیا وجوبش محدود به قبل از زوال است یا وجودش استمرار دارد؟

ایشان می فرماید: اینجا باید نگاهی به«لا تنقض الیقین بالشک» کرد، «لا تنقض الیقین بالشک» می گوید: اگر یک متیقنی داشته باشیم، آن متیقن را باید ادامه بدهیم، آن متیقن را مستمرش بکنیم، شما که یقین پیدا کردید به وجوب جلوس، الان که شک در بقا دارید، خود«لا تنقض الیقین بالشک» مثل همان دلیلی که دلالت بر اصل وجوب جلوس می کند، اینجا پیدا می شود. منتها آن دلیل جلوس را قبل از زوال افادۀ وجودش را می کند، «لا تنقض الیقین بالشک» ادامۀ این وجوب و استمرار وجوب را افاده می کند. پس ما مسألۀ دیگر نداریم، ما یقین به عدم وجوب داشتیم، آن یقین به عدم وجوب، انتقاض پیدا کرد به یقین به وجوب، منتها در یقین به وجوب یک تردید از نظر قبل از زوال و یا ادامۀ حکم بوده است، اینجا«لا تنقض الیقین بالشک» پیاده می شود و استمرار را دلالت می کند و اگر این طور شد، شما دیگر چه استصحاب عدمی در اینجا می توانید داشته باشید؟ دیگر اینجا استصحاب عدم شما ندارید، آنچه هست، استصحاب وجود است. در فرض ظرفیت، مجالی برای استصحاب عدم باقی نمی ماند برای اینکه آن حالت سابقۀ عدمیه، قطعا انتقاض پیدا کرده است و با قطع به انتقاضش، چطور شما می توانید استصحاب عدم را جاری بکنید؟ در نتیجه در اینجایی که زمان قیدیت داشته باشد، جا برای استصحاب وجود نخواهد بود و آنجایی که زمان ظرفیت داشته باشد، جا برای استصحاب عدم نخواهد بود. پس تعارض بین استصحابین در کجاست؟ این معارضه ای که شما ادعا می فرمایید که همیشه استصحاب وجود معارض با استصحاب عدم است، کجا است؟