سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 583

(سؤال... و پاسخ استاد): ما از دلیل بیشتر از این مقدار استفاده نمی کنیم که جلوس قبل از زوال واجب است، این طور نیست که دلیل، اثبات و نفیی نسبت به بعد از زوال داشته باشد، دلیل همین مقدار را دلالت دارد و الاّ اگر در جایی دلیلی مسأله را روشن بکند«اثباتا او نفیا»، دیگر اصلا نوبت به استصحاب نمی رسد. اینکه فرض ظرفیت می گیریم، معنایش این نیست که شما یقین به بقا دارید، معنایش این است که شارع در این ظرف زمانی، جلوس را واجب کرده است اما«لا مقیدا بهذا الزمان، لا مقیدا بما قبل الزوال»، نه، در این ظرف واجب است، اما بعد چطور؟ دلیل ساکت است، نه اثبات دارد، و نه نفی دارد، به عبارت روشن تر، معنای ظرفیت، یقین به بقا نیست، معنای ظرفیت این نیست که حالا که در دلیل به عنوان ظرفیت اخذ شد، ما یقین داریم که جلوس، بعد از زوال هم واجب است. تصورش از نظر عرف هیچ مانعی ندارد، شارع این طوری گفته است.

(سؤال... و پاسخ استاد): اعمال از چه نظر؟ از نظر ما بعد از زوال، دلیل دلالت ندارد مثل اینکه یک مولا بگوید: فعلا تا غروب ماندن شما اینجا واجب است، تا بعد ببینیم چه می شود؟ این معنایش این نیست که شما بعدش یقین به عدم دارید. نه، آن مقداری که دلیل دلالت کرده، وجوب توقف شما است تا غروب، «بعد الغروب» ممکن است وجوب داشته باشد و ممکن است نداشته باشد. استصحاب که باشد، نوبت به«اصاله البرائه» نمی رسد، جای پای استصحاب در کار است، جای«اصاله البرائه» نیست، اگر یک جایی استصحاب نبود، مثل خود شبهۀ فاضل نراقی، اگر استصحابین متعارض بودند و بر اثر تعارض، کنار گذاشته شدند، آن وقت نوبت به اصل برائت می رسد و الاّ مادامی که جای استصحاب است، نوبت به آن اصول نمی رسد.

اشکال امام(ره) به جواب شیخ انصاری(ره) در ظرفیت نه قیدیت

اینجا یک اشکالی سیدنا الاستاذ الامام(مد ظله العالی» به این جواب مرحوم شیخ، دارند. البته این اشکال ضمن اینکه اشکال به ایشان هست، راه جواب را برای آیندۀ ما باز می کند. ایشان به مرحوم شیخ این طوری اعتراض می کند، می فرماید: اولا کلام فاضل نراقی مال همان صورت ظرفیت است، مسألۀ قیدیت را در کلام فاضل نراقی نباید ما بیاوریم، مسألۀ قیدیت خارج از مورد شبهۀ ایشان است. مورد شبه همان مورد ظرفیت