سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 586

جلوس واجب شده است، باز این حالت سابقۀ عدمیه، نسبت به جلوس مقید«بما بعد الزوال» انتقاض پیدا نکرده است، الان اگر شما بخواهید منتقضش بکنید، «نقض الیقین بالشک» است و«لا تنقض الیقین بالشک»، اینجا پیاده می شود. لذا به جواب مرحوم شیخ، این اشکال وارد است.

(سؤال... و پاسخ استاد): قیدیت در چه؟ در قبل از زوال نه، در قبل از زوال، عنوانش ظرفیت است. اصلا محل کلام نراقی، هم همین جایی است که شما قبل از زوال را به عنوان ظرفیت، اخذ بکنید برای اینکه این معنا روشن است، اگر قبل از زوال به عنوان قیدیت اخذ شده باشد، شما اصلا حق ندارید استصحاب وجودی جاری بکنید برای اینکه قضیۀ متیقنه شما، «وجوب الجلوس المقید بما قبل از الزوال» است، شک شما روی وجوب جلوس بعد از زوال است، لذا اگر قبل از زوال، عنوان قیدیت پیدا کرد، جای تردید نیست که اصلا استصحاب وجود، نمی تواند جریان پیدا بکند و هیچ کس هم نمی تواند این ادعا را داشته باشد.

لذا باید در کلام نراقی آن قبل را، از نظر قبل از زوال، به عنوان ظرفیت اخذ بکنیم.

منتها در ما بعد از زوالش، خود ایشان تصریح به عنوان قیدیت می کند. می گوید:

«الجلوس المقید بما بعد الزوال»، این حالت سابقۀ«عدم الوجوب» به هیچ منتقض نشده است، یقین به خلاف نیامده که این حالت سابقۀ عدمیه منتقض شده باشد.

جواب مرحوم آخوند(ره) از شبهۀ مرحوم نراقی(ره) و مناقشۀ استاد

یک جوابی هم مرحوم محقق خراسانی داده اند، لکن همان طوری که ما آن روز در بیان اصل شبهه عرض کردم، مرحوم محقق خراسانی اصلا شبهۀ نراقی را به یک طرز دیگری بیان می کند، اسم هم از ایشان نمی برد، به کلمۀ«کما قیل» اشاره به مرحوم نراقی می فرماید و اصلا شبهه در نظرشان طور دیگری است، غیر از آن نحوه ای است که ما ذکر کردیم و مرحوم شیخ جواب دادند و در جواب ایشان هم مناقشه بود.

ما اصل شبهه را روی بیان ایشان عرض می کنم، تا به جواب مرحوم محقق خراسانی برسیم چون که جواب ایشان خیلی دقت دارد و در نسخه های کفایه هم به نظر من در اینجا یک غلطی وجود دارد. البته از جواب مرحوم محقق خراسانی، آن طوری که سیاق عبارت اقتضا می کند، استفاده می شود که در همانجایی که زمان، عنوان ظرفیت دارد، در