سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 593

دیگر معنا ندارد که ما بحث را در مقام اثبات و دلالت بیاوریم، اثبات و دلالت فرع ثبوت است، اول امکان از نظر ثبوت باید باشد، بعد سراغ دلالت بیاییم. دلیل بر هر شیء ممکنی که دلالت نمی کند، ممکن است یک چیزی از نظر ثبوتی امکان داشته باشد، اما دلیل دلالت بر اثبات آن نکرده باشد. این عبارت که می گوید«لو کان فی الدلیل ما بمفهومه یعم النظرین» معنایش این است که ما در مقام اثبات کم داریم ما نمی بینیم که در مقام اثبات دلیل«لا تنقض» هر دو نظر را دلالت می کند، یا نه؟ آیا معنای این عبارت غیر از این است؟

اشکال استاد به عبارت کفایه

از نظر عبارت به دنبالۀ آن توجه کنید: «انّما یکون ذلک لو کان فی الدلیل ما بمفهومه یعمّ النظرین و الاّ ان لم یکن فی الدلیل ما بمفهومه یعمّ النظرین فلا یکاد یصح» این تعارض استصحابین، دیگر درست نیست، اگر«لا تنقض الیقین بالشک» از نظر مقام دلالت، دلالت بر اثبات هر دو نظر نکرد، دیگر«فلا یکاد یصح» دیگر درست نیست شما اینجا دو تا استصحاب بیاورید، معنا ندارد اینجا تعارض استصحابین فرض بکنید، پس و الاّ یعنی«و ان لم یکن فی الدلیل ما بمفهومه یعمّ النظرین، فلا یکاد یصح» جریان استصحابین، و تعارض استصحابین. الاّ، الاّ که اینجا آمد، معنایش این است که باز می خواهیم یک جایی درست بکنیم که جریان استصحابین درست باشد، «الاّ اذا سبق» که در بعضی نسخه ها سبق است، صحیحش سیق است، «الاّ اذا سیق بأحد النظرین» آنجایی که دلیل مسوق برای احد النظرین است، «یصح جریان الاستصحابین» پس یعنی چه«و الاّ فلا یکاد یصح الاّ اذا سبق باحد النظرین» لذا به نظر من می آید که این الاّ اینجا غلط است.

یادم نیست در آن موقعی که ما بحث کفایه می کردیم، من آن موقع چه جور اینجا را معنا کردم؟ پس این را تصحیح کنید، «و الاّ فلا یکاد یصح» ببینید«و ان لم یکن فی الدلیل ما بمفهومه یعم النظرین فلا یکاد یصح تعارض الاستصحابین» در حقیقت، الاّ دیگر نمی خواهد، «فلا یکاد یصح اذا سیق باحد النظرین» وقتی که دلیل مسوق برای یکی از دو نظر است، دیگر چه معنا دارد که دو تا استصحاب در کار باشد؟ چه معنا دارد که تعارض استصحابین در کار باشد؟ پس یک نکته در این عبارت به نظر من غلط بودن این الاّست، این از نظر عبارت ایشان است.