سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 595

که خود ایشان، شبهۀ نراقی را به آن کیفیّت مطرح کردند. حالا ما باید روی اصل این تعلیل ایشان تکیه بکنیم. ما معتقدیم اینجا یک خلطی شده است، اینکه ایشان می فرماید که نمی شود جمع بین قیدیّت و بین ظرفیّت کرد، «لکمال المنافاه بینهما» که این«یجب الجلوس قبل الزوال» را یعنی این شیء واحد را، هم ما بخواهیم برای زمان به حسب واقع ظرفیّت قائل بشویم، و هم به حسب واقع در این«یجب الجلوس» قیدیّت قائل شویم پیداست که یک کلمۀ قبل از زوال در یک دلیل حکم معنا ندارد که هم مسألۀ قیدیّت را دلالت داشته باشد، و هم مسألۀ ظرفیّت را، یعنی وقتی که مولا می گوید: «یجب الجلوس قبل الزوال» ما از مولا بپرسیم که این قبل از زوال آیا ظرف است یا قید است؟ مولا بگوید هم ظرف است و هم قید است، این امکان ندارد، این مطلبی نیست که کسی بتواند، با آن مخالفت بکند.

عدم اخذ خصوصیات در صورت رفتن حکم بر اطلاق

ولی مطلب دیگر اینجاست، که در دلیل«لا تنقض الیقین بالشک» در اخبار استصحاب، اگر بخواهد این لا تنقض در یک جایی پیاده بشود، شرطش این نیست که در آن مورد امکان جمع وجود داشته باشد، چرا؟ برای اینکه«لا تنقض الیقین بالشک» مثل «اعتق رقبه» یک حکمی است که به صورت اطلاق روی نفس عنوان«نقض الیقین بالشک» حکم بار کرده است، مثل«اعتق رقبه» در اطلاق، همانطوری که در بحث مطلق و مقیّد، ما به تفصیل عرض کردیم، معنای اطلاق سریان و شمول حکم نسبت به همۀ خصوصیّات نیست، معنای اطلاق این است که موضوع الحکم تنها همین عنوانی است که در دلیل اخذ شده است، و اما خصوصیّات و جهات دیگر هیچ نقشی در حکم ندارد.

وقتی که مولا می گوید«اعتق رقبه» تمام الموضوع عتق الرقبه است، معنای اطلاق همین مقدار است، اما معنایش این نیست که رقبه«سواء کانت مؤمنه أم کانت غیر مؤمنه» این مفاد عموم است که خصوصیّات فردیّه را شامل می شود. امّا در اطلاق روی افراد و خصوصیّات، و جهات، هیچ نظر ندارد، «لا تنقض الیقین بالشک» هر کجا که«نقض الیقین بالشک» صدق می کند، «لا تنقض الیقین بالشک» آنجا پیاده می شود و لذا ما به شبهۀ نراقی کاری نداریم.

آیا در باب استصحاب ما به مواردی برخورد نمی کنیم که بین دو تا استصحاب