سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 612

زوال را می آوریم، آن وقت یک عدم به همۀ آنها اضافه می کنیم. می گوییم: وجوب الجلوس المقیّد بما بعد از زوال، حالا این المقیّد را شما صفت وجوب الجلوس بخواهید بگیرید، یعنی صفت مضاف بگیرید، یا صفت مضاف الیه بگیرید، فرقی نمی کند در این جهت. وجوب الجلوس المقیّد بما قبل از زوال این مشکوک است، عدم روی آن می آید.

عدم این حالت سابقه دارد که دیگر ما بعد از زوال به عدم ارتباط ندارد، ما بعد از زوال به این مضاف و مضاف الیه ارتباط دارد. یک عدم روی آن می آوریم و این عدم، حالت سابقه دارد، یعنی یک زمانی بود که وجوب الجلوس المقیّد بما بعد از زوال تحقق نداشته، و این حالت سابقۀ عدمیه هم هیچگاه انتقاض پیدا نکرده، الان مشکوک است، ما به استصحاب عدم، این حالت سابقۀ عدمیه را ادامه می دهیم. اما اگر ما، ما بعد از زوال را به عدم وصل کردیم، که در کلام مرحوم محقق نائینی از آن به عدم مقیّد تعبیر می شود، یعنی قید برای عدم است، ما بعد از زوال در رابطۀ با عدم است، یعنی عدم ما بعد از زوال در رابطۀ با وجوب الجلوس. پس چه وقت حالت سابقه دارد که شما بخواهید استصحاب کنید؟ لذا اساس خلط مرحوم محقق نائینی و عدم توجه ایشان به شبهۀ مرحوم محقق نراقی همین معنا است، که اصلا این منطبق نیست بر آن صورتی که ایشان شبهه را وارد کرده و بیان کرد.

(سؤال... و پاسخ استاد): استصحاب وجود برای خاطر این است که آن ما قبل از زوال ظرفیت دارد، اصلا جواب اصلی که بعد ما می خواهیم بدهیم این است، که ما هر دو استصحاب را جاری می کنیم و می گوییم: اصلا بین این دو تا استصحاب تعارض نیست.

ما الآن که داریم با مرحوم محقق نائینی بحث می کنیم، ایشان اینجوری می گوید: چون ما قبل از زوال عنوانش، عنوان ظرفیت است، شما استصحاب بقای وجوب جلوس را می توانید جاری کنید. اما نسبت به ما بعد از زوال، این ما بعد از زوال قید عدم است، و چون قید عدم است حالت سابقه ندارد. لذا در تعبیر ایشان اینجوری بود که اگر استصحاب وجودی هم جریان پیدا نکند، نوبت به این استصحاب عدم نمی رسد، این استصحاب عدم اصلا فاقد شرط است، فاقد حالت سابقه است. عرض کردیم ما عدم را مقیّد نمی کنیم، ما بعد از زوال ربطی به عدم ندارد، ما بعد از زوال در آن قضیه ای دخالت دارد که بعد کلمۀ عدم را به تمام او اضافه می کنیم، و آن«وجوب الجلوس المقیّد بما بعد از زوال» است حالا المقیّد را صفت وجوب بگیریم یا صفت مضاف الیه بگیریم، فرقی