سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 614

منتهی در اینجا علم به انتقاض این حالت سابقه پیدا نشده، در وجوب الجلوس علم به انتقاض پیدا شده.

یعنی دو تا عنوان داریم: عدم وجوب الجلوس، و عدم وجوب الجلوس المقیّد بما بعد از زوال. هر دوی اینها در اینکه عدمشان عدم مطلق است و حالت سابقۀ متیقنۀ عدمیه هست، مشترک هستند، منتهی فرقشان این است که آن عدم وجوب الجلوس، حالت عدمیۀ مطلقه انتقاض پیدا کرد به علم به وجوب جلوس، اما عدم وجوب الجلوس المقیّد بما بعد از زوال که این حالت سابقۀ عدمیه متیقنه است، چه وقت انتقاض پیدا کرده، کی منتقض شده است؟ شما در چه زمانی یقین داشتید که عدم وجوب جلوس مقیّد بما بعد از زوال انتقاض پیدا بکند و لو در یک لحظه، آیا لحظه ای بر شما گذشته که علم به وجوب جلوس مقیّد بما بعد از زوال، برای شما وجوب داشته باشد؟ و هو وجوب الجلوس المقیّد بما بعد از زوال، حالا قیدش، قید وجوب باشد یا قیدش قید واجب باشد؟

پس خلاصۀ جواب از جواب مرحوم محقق نائینی و لو اینکه بعضی از خرده ریزهای اشکال هم باز به ایشان شده، اما مسأله اصلی این است که ایشان آن عدم در کلام نراقی را به عدم مقیّد خلط کرده اند، و عدم مقیّد را فاقد حالت سابقه دیده اند، و واقعا هم فاقد حالت سابقه است. در حالیکه در کلام فاضل نراقی عدم مضاف به مقیّد، عدم مطلق است، و آن عدم مطلق حالت سابقه دارد و آن حالت سابقه اش هم و لو در یک لحظه، یقین به انتقاض آن برای ما پیدا نشده است. در نتیجه این بیان مرحوم محقق نائینی هم نمی تواند شبهۀ فاضل نراقی را جواب بدهد.

عرض کردم که در کلام ایشان یک خرده ریزهایی هم هست که مورد اشکال واقع شده، لکن تعرض به آنها چندان مهم نخواهد بود. حالا یکی دو تا جواب دیگر هم از شبهۀ نراقی هست که ان شاء الله عرض می کنیم و این بحث را تمام کنیم تا بعد.

پرسش:

1 - چرا اشکال محقق نائینی(ره) بر شبهۀ فاضل نراقی(ره) تطبیق نمی کند؟

2 - ما بعد از زوال، قید برای جلوس است یا برای عدم؟ توضیح دهید.

3 - رابطۀ قضیۀ ثبوتیه و قید ما بعد از زوال و نیز اضافه کردن عدم به آن چیست؟