سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 77

بشود، لذا به این کیفیت نمی توانیم جواب شبهه را بدهیم.

مقتضای فهم عرف و تناسب حکم و موضوع در معنای روایت زراره

لکن چیزی که می توان در مقابل این شبهه گفت و حرف خوبی هم هست، فهم عرف از روایت و ملاحظۀ تناسب بین حکم و موضوع است. به عبارت روشن تر: وقتی که می گوید: «و لا ینقض الیقین بالشک»، از این، چه چیزی به ذهن عرف می آید؟ می خواهد بگوید: شک، یک چیزی نیست که بتواند شکنندۀ یقین باشد. یقین مانند یک شیری در مقابل شک ایستاده است. شک چه مقدار نیرو و توان دارد که بتواند یقین را با آن قاطعیّت و با آن استحکامی که در یقین وجود دارد، متزلزل بکند و از بین ببرد؟

به عبارت دیگر: وقتی که عرف این کبرا را می شنود، باید این«و لا ینقض الیقین بالشک» را معنا کند. فهم عرف متبع است. امام این جمله را برای زراره بیان فرموده.

زراره باید مطلب را از این جملۀ امام استفاده بکند. زراره«بما انه من اهل العرف و نحن بما أنّنا من اهل العرف»، از این جمله استفاده می کنیم که این مسأله به نام عدم نقض یا نهی از نقض، در رابطۀ با یقین و شک، مطرح شده است؛ یعنی می خواهد بگوید: یقین ارزشش بیشتر از این است که در مقابل شک، متزلزل بشود و منقوض به شک قرار بگیرد، اما این یقین به چه تعلق گرفته؟ به هر چه می خواهد تعلق گرفته باشد. متعلق یقین در این مسأله نقشی ندارد. «من وضوئه» دخالت در این حکم ندارد. آن که دخالت دارد«کونه علی صفه الیقین و کونه علی» یک صفتی مستحکم و مبرم، این نباید در مقابل یک حالت تردید و شک، منقوض واقع بشود.

لذا با توجه به این کبرا می توانیم بگوییم: آن احتمالات دیگر در ذهن عرف نمی آید.

این غیر از آن مثال«اکرم العلماء و النحویین و التجار الا الفساق منهم» است. عرف هم همان جا تزلزل دارد. وقتی همان جمله را به عرف بگویی، عرف سرش را زیر می اندازد، فکر می کند که آیا این«الا الفساق» فقط در رابطه با تجار است؟ یا«الا الفساق» در رابطۀ با همۀ عناوین است، در رابطۀ با نحویین هم هست، در رابطۀ با علما هم هست؟ عرف در آن مسأله به هیچ وجه استظهاری، ندارد. خودش متحیر است که«الا الفساق، هل یتعلق بالمجموع او یتعلق بخصوص الاخیره»؟ البته می داند که«اخیره» قدر متیقن است اما قدر متیقن بودن، یک معناست و ظاهر بودن لفظ در تعلق به خصوص اخیره، یک معنای دیگر