سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 116

شد یا نسخ نشد، استصحاب عدم نسخ را جاری می کنیم، و خود ما استفادۀ حکم بکنیم، آیا منظور از استصحاب عدم نسخ یک چنین چیزی است؟ که اصل ثبوت یک حکمی در زمان رسول خدا بوده، و ما شک داریم که این حکم به اعتبار أمدی که امکان داشته برای آن تصور بشود، آیا این حکم نسخ شده یا نه؟

اگر ما دلیل این حکم را ملاحظه کردیم، دیدیم دلیلش یک آیۀ قرآن است، آیه قرآن هم حکم را روی«اَلَّذِینَ آمَنُوا» برده است، و ما نمی دانیم که این حکم نسخ شد یا نشد؟ چه مانعی از استصحاب نسخ در اینجا می توانیم تصور بکنیم؛ تا چه برسد به آن کسی که در زمان حیات خود رسول اللّه بوده و بعد به علت بعد از مدینه و محضر رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، شک در بقای یک حکمی می کند، و فکر می کند که آیا این حکم نسخ شد یا نسخ نشد، در این صورت آیا غیر از مسألۀ استصحاب عدم نسخ چیزی دیگری می تواند ملجأ و مرجع او قرار بگیرد؟ اگر ما استصحاب عدم نسخ را بطور کلی از بین بردیم، و گفتیم: هیچ اساسی برای او در شرع ما وجود ندارد؛ این چنین کسی که در زمان خود رسول اللّه وجود دارد، و بعد مسافرت طولانی برایش پیش می آید، از چه راهی می تواند بقای حکم را ثابت بکند؟ آیا راه دیگری غیر از استصحاب عدم نسخ دارد؟ به عبارت روشنتر ما نمی توانیم این معنایی را که ایشان فرمودند، بپذیریم، که همیشه شک در نسخ در رابطۀ با اصل ثبوت حکم است، و ما هیچگاه شک در بقا نداریم که استصحاب بقای حکم و عدم نسخ بکنیم، این حرف به این صورت قابل قبول نیست.

(سؤال... و پاسخ استاد): به معنای چه باشد، بداء! مستبعد است، بدا محال است.

عرض کردم من مثال روشنی برای شما زدم که دیگر جا برای این اشکال نباشد، مسلمانی چند سالی در مدینه بود، احکام را از رسول خدا فراگرفت، حالا یک مسافرتی یک ساله برای او پیش آمده است، در این سفر دسترسی ندارد، نمی داند که فلان حکم آیا نسخ شد یا نشد؟ به علت دوری و اینکه الان اطلاعی ندارد، احتمال می دهد که این حکم نسخ شده باشد، چه چیزی احتمال را از بین می برد؟ حالا دلیلی ندارد، می گویم آیه قرآن اصل ثبوت حکم را می گوید، منافات ندارد که نسخ شده باشد، چرا منشأ اثر است؟ آیه اصل ثبوت حکم را دلالت می کند، پس اگر اینطور است شما از راه دیگر وارد بشوید، شما بگویید استصحاب«دلیل حیث لا دلیل» و حیث این که اطلاق وجود دارد، شک در بقا نداریم، این که یک بحث دیگری شد، اصلا از محل بحث خارج است. محل بحث در