سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 118

اشکال به عدم تمامیت ارکان استصحاب

پس مناقشه و اشکال ایشان در رابطۀ با عدم تمامیت ارکان استصحاب است، نه اینکه در رابطۀ با این است که ما دلیل لفظی داریم و هرکجا دلیل لفظی باشد نوبت به استصحاب اصل برائت و اصول عملیه ای دیگر نمی رسد. ما با ایشان در اینجا بحث داریم، پس این فرض را که یک اطلاق عمومی در کار است، کنار بگذارید، من دارم این فرض را برای شما مطرح می کنم که چنین مسلمانی در چنین شرایطی اگر احتمال داد که فلان حکم که تا یک ماه پیش بود آیا ناسخی برای او آمد یا ناسخی برای او نیامد، آیا جز استصحاب عدم نسخ، چاره و مرجع و ملجأی برای او وجود دارد یا ندارد؟

پیداست که استصحاب عدم نسخ جریان پیدا می کند، و او به اتکای استصحاب عدم نسخ همان حکمی را که در مدینه مورد عمل و اجرا قرار می داد، الان هم همان را مورد عمل و اجرا قرار می داد. شما بگویید: این آدم شک در نسخ ندارد، می گوییم: دارد.

بگویید: معنای نسخ انتهای أمد حکم است، می گوییم: این شخص هم شک در همین معنا دارد. بگویید این آدم یقین به ثبوت حکم دربارۀ خودش نداشته، می گوییم: چرا یقین به ثبوت حکم دربارۀ خودش داشته، مدتی هم عامل به این قانون و مجری این حکم بوده و الان بواسطۀ دوری شک می کند در این که آیا نسخی تحقق پیدا کرد یا نکرد؟ چرا نتواند استصحاب عدم نسخ را جاری بکند؟ پس این که ما بصورت کلی بگوییم: اصلا ما استصحابی بنام استصحاب عدم نسخ نمی توانیم داشته باشیم، و باید دور این را قلم گرفت، مسأله به این صورت نیست. پس برای آن طرف مصداقی وجود پیدا کرد.

اما دربارۀ زمان خودمان عرض کردم شما مسأله را به این صورت مطرح کنید، فرض کنید که یک حکمی مفاد آیۀ قرآنیه است، آیه قرآنیه هم روی عنوان«اَلَّذِینَ آمَنُوا» حکم را بار کرد، نه«الذین آمنوا الحاضرین فی محضر الرسول، المدرکین لمحضر الرسول»، حکم روی«اَلَّذِینَ آمَنُوا» است، لکن در عین حال ما احتمال می دهیم که این حکم ولو این که از نظر دلیل، تصریحی به توقیت آن نشده است، و تصریحی به اینکه این حکم دارای أمدی است، نشده است، و در حقیقت این دلیل از این نظر ابهام و اجمال دارد، و در نتیجه احتمال می دهیم که این حکم در زمان خود رسول اللّه نسخ شده باشد، اینجا اگر ما استصحاب عدم نسخ را جاری کنیم چه اشکالی بر این استصحاب است و می تواند این