سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 142

آثار هم بار می شود، همانطوری که آثار بر حیات آن بار می شود، آثار هشتاد سالگی آن هم بار می شود.

بالاخره دلیل حجیت با توجه به اینکه تعبدا دارد یک چیزی را حجت قرار می دهد؛ یعنی تعبدا این را جانشین یقین می کند، تعبدا عنوان کاشفیت و طریقیت را به این اماره و به این خبر عادل می دهد، معنای«صدق العادل»، به تعبیر خود ایشان این است، قدر متیقن از«صدق العادل» همین معنا است که«ما اخبر به العادل، بما انّه مخبر به للعادل، هذا حجت تعبدا، هذه واجده للحجیه التعبدیه»، مخبر به چیست؟ مخبر به عبارت از حیات زید است. مورد شهادت، عبارت از حیات زید است، همان قدر متیقنی که شما در باب«لا تنقض الیقین بالشک» پیاده می کنید، می گوید: «لا تنقض الیقین بالشک»، انسان را در یک چهارچوب قرار می دهد، می گوید: همانی را که یقین داشتید. آنی را که من یقین داشتم حیات زید بود، آثار شرعی همان را بار بکن امّا آثار شرعی که بر لوازم عقلی و عادی آن مترتب است، دیگر«لا تنقض الیقین بالشک» ما از کجای آن استفاده بکنیم؟ همان طوری که شما«لا تنقض الیقین بالشک» را به این صورت پیاده می کنید، در«صدق العادل» هم همین است. چه فرقی است بین«صدق العادل» و بین«لا تنقض الیقین بالشک»؟ آن یک اصل تعبدی است، این یک امارۀ تعبدی است لکن در تعبدی بودن، بین این اصل و بین این اماره، هیچ فرقی وجود ندارد؟

حجیت امارات؛ تعبدیه یا امضاییه

ما در باب امارات نباید مسأله حجیت را تعبدیّه نه تأسیسیه قرار دهیم و بگوییم: شارع با امارات همان گونه معامله کرده است که عقلا با امارات معامله می کنند و شارع به عنوان امضای بیان عقلا و تأیید بنای عقلا برای این امارات حساب حجت باز کرده است و حجیت تمام اینها، حجیّت امضائیه، نه حجیت تأسیسیه است. اگر مسأله منتهی به بنای عقلا شد، اینجا دیگر ما با«صدق العادل» کار نداریم، اینجا نباید سراغ دلیل لفظی برویم و از دلیل لفظی ببینیم که آیا اطلاق وجود دارد یا نه؟ اینجا باید سراغ بنای عقلا برویم، از عقلا می پرسیم که چرا شما به خبر واحد عمل می کنید؟ چرا شما به خبر ثقه عمل می کنید؟ می گویند: برای خاطر ثقه بودن، برای اینکه اطمینان برای انسان به وجود می آورد، برای اینکه قول او مفید اطمینان است، اگر روی این پایه ما به خبر واحد عمل