سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 207

حرام» را طوری دیگری معنا می کند؛ آیا ما که توجهی به این دو نظر و این دو دید داریم، وظیفه داریم«الخمر حرام» را بر کدام یک از این دو نظر حمل بکنیم؟ پیداست همانطوری که مکرر در مکرر گفته شده، ما برای تشخیص مراد شارع و فهم ادلۀ لفظیۀ وارده و صادرۀ از شارع ما وظیفه داریم به عرف مراجعه بکنیم. برای چه؟ برای اینکه شارع در فهم مراد خودش همان روش عرف را اتخاذ کرده است همان طریقۀ مستمرۀ بین العقلا که مقصود از عقلا در اینجا عرف است، همان طریقۀ مستمرۀ بین عقلا را ملاحظه کرده است. لذا ما در بحث حجیّت ظواهر هم گفتیم ظواهر کلمات شارع با ظواهر کلمات موالی نسبت به عبید عرفی هیچ فرقی ندارد. شارع در بیان مقاصد خودش یک عرف به تمام معناست، کلماتش ناظر به عرف و بیاناتش متوجه به عرف است.

لذا همانطوری که اگر در قانون یک کشوری، مثلا«الخمر حرام» مطرح باشد به عنوان یک قانون یک مملکت، عرف آن مملکت«الخمر حرام» را چطوری معنا می کنند؟ حالا هم قانون الهی است، لکن کیفیّت القایش همان کیفیّت القای در رابطۀ با قوانین بشری و تفهیم و تفهم متداول بین تودۀ مردم است. لذا«الخمر حرام ای ما یستفید العرف من هذه العباره» آنچه که عرف از این عبارت استفاده می کند این است که خمر موضوع برای حرمت است، خمر ارتباط با حرمت دارد و غیر از خمر و حرمت، مسألۀ سومی در ارتباط با ترتب حرمت بر خمر مطرح نیست.

پس نتیجۀ حرفها به اینجا رسید که اولا دو دید وجود دارد. ثانیا شارع در«الخمر حرام» یک روش جدید و یک راه مستقلی در مسألۀ تفهیم و تفهم برای خودش اتخاذ نکرده، روشی غیر از روش عقلا و عرف در بیان مقاصدش نداشته است. از اینجا معلوم می شود هم مسألۀ خفای واسطه یعنی چه؟ و هم علت اینکه چرا در مورد خفای واسطه اصل مثبت مانعی ندارد، هر دو اینها روشن می شود، چطور؟ اما مسألۀ خفای واسطه با توجه به اینکه مقصود از واسطه، واسطۀ عقلیّه است، اینجا می گوییم عرف در«الخمر حرام» اگر یک چیزی سابقا خمر بوده است حالت سابقه اش خمریّت بوده و ما حالا شک داریم در اینکه باقی در خمریّت است یا نه؟ می گوییم شما بقای خمریّت را استصحاب کنید. بر این استصحاب بقای خمریّت چه چیزی مترتب می شود؟ می گوییم حرمت، شما بگویید یک واسطۀ عقلیّه در اینجا مطرح است و آن واسطه عقلیّه مسکریّت است و حرمت اثر آن مسکریّت است. با استصحاب خمریّت چطور شما اثر مسکریّت را مترتب