سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 212

مرحوم شیخ در اینجا می فرماید: ما رطوبت این نجس را استصحاب می کنیم، بقای رطوبت این نجس را استصحاب می کنیم، و با این استصحاب اثبات می کنیم تنجّس آن جسم دیگر را. بخاطر این که اینجا یک واسطه ای وجود دارد، و این واسطه واسطۀ عقلیه است، لکن چون واسطۀ عقلیۀ خفیه است، استصحاب ما در اینجا مثبت نخواهد بود.

اشکالی به استصحاب وارد نخواهد شد، حالا آن واسطه چیست؟ ایشان می فرماید: آن واسطه این است که رطوبت نجاست بحسب نظر دقیق عقلی موجب تنجس آن شیء ملاقی نمی شود، آنچه که موجب تنجس است، و مؤثر در تنجس است«سرایت النجاسه» است، نجاست اگر از ملاقی به ملاقی سرایت کند، و ملاقی متأثر بشود، این موجب تنجس ملاقی است. و الا نفس بقای رطوبت نجس«ولو فی حال الملاقات» چه ارتباطی به تنجس ملاقی دارد؟ چه تأثیری در تنجس ملاقی می تواند داشته باشد؟ رطوبت ملزوم برای سرایت است، و سرایت موجب تنجس ملاقی است. لکن ایشان می گوید: با اینکه مسأله به حسب دقت عقلیه این چنین است، اما عرف توجه به این حرفها ندارد، عرف بقای رطوبت نجس را استصحاب می کند، و نتیجه می گیرد تنجس ملاقی را، در حقیقت این واسطه با اینکه واسطه است، چون واسطۀ خفیه است وجودش کالعدم است و مانع از جریان استصحاب برای اثبات تنجس ملاقی نمی شود. این را مرحوم شیخ به عنوان یک مثال برای واسطۀ خفیه ذکر کرده اند.

لکن می توان این اشکال را به ایشان وارد کرد: آن طوری که ما دیروز واسطۀ خفیه را معنا کردیم، گفتیم: عرف با نظر دقیق خودش اثر را مربوط به ذی الواسطه می بیند، و به نظر عرف اصلا واسطه ای درکار نیست. هرچه هم دقت بکند و دقت عرفیش را بکار ببندد، اصلا واسطه نمی بیند، «الخمر حرام» می گوید: بین خمریت و حرمت واسطه ای وجود ندارد، حرمت اثر خمریت است، همانطوری که دیروز توضیح دادیم. آیا با این معنایی که دیروز برای خفای واسطه ذکر شد، در این مثال هم مسأله این چنین است؟ آیا اگر شما از عرف بپرسید که تنجس ملاقی در رابطۀ با رطوبت ملاقی است یا در رابطۀ با سرایتی است که به علت ملاقات تحقق پیدا می کند؟ آیا این یک مسأله ای است که بر عرف مخفی است؟ عرف چرا ملاقات را مؤثر در نجاست می بیند؟ آیا این ملاقات یک مسألۀ تعبدی است یا اینکه ملاقات ملازم با سرایت است؟ اگر عرف این مسأله را به شما بگوید، با نظر دقیق خودش درک می کند که سرایت عامل تنجس ملاقی است، و سبب