سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 224

جاری بکنید و اثر آن عنوان را هم بار بکنید و جای توهم مثبتیت هم در اینجا نیست.

فرق میان محمول بالضمیمه و خارج محمول

اما در اعراض، آنهایی که خارج از ذات و ذاتیات است، آنهایی که به ذات و ذاتیات، ارتباط ندارند؛ ایشان می فرماید: اعراض دو قسم هستند. از بعضی از آنها تعبیر به خارج محمول می کنند، بعضی ها را به محمول بالضمیمه تعبیر می فرماید، برای هرکدام هم مثالی از عبارت ایشان استفاده می شود، مثال خارج محمول را عبارت از ملکیّت و غصبیّت و امثال اینها ذکر می کند، مثال محمول بالضمیمه را، به سواد و بیاض ذکر می فرماید. سواد و بیاض برای محمول بالضمیمه است، ملکیت و غصبیت را برای خارج محمول. قطع نظر از بحث خود ما، از این مثال استفاده می شود که این خارج محمول و محمول بالضمیمه، در لسان مرحوم آخوند این معنا را دارد و آن این است که خارج محمول عبارت از امور اعتباریه و امور انتزاعیه است که برای آنها هیچ گونه واقعیتی و حقیقتی وجود ندارد، واقعیت و حقیقت در رابطۀ با منشأ انتزاع آنها و ظرف اعتبار آنها است و الاّ اگر ما از منشأ انتزاع و محل اعتبار صرف نظر بکنیم، اینها هیچ واقعیتی ندارد.

ملکیت، غیر از شما و کتاب است، آیا یک واقعیّت سومی به نام ملکیت شما نسبت به این کتاب در اینجا وجود دارد، یا اینکه نه، این ملکیت یک امر اعتباری است؟

عقلا و شارع در مواردی، با لحاظ مقرراتی، این ملکیت را اعتبار می کنند و این را منشأ یک سلسله آثار و احکام شرعیه قرار داده اند و الاّ کتاب، ملک شما باشد، یا نباشد، نه در واقعیت شما و نه در واقعیت کتاب، تغییری پیدا می شود؟ این کتاب ملک شما باشد یا نباشد، واقعیتش همان کتاب است. شما هم مالک این کتاب باشید یا نباشید، واقعش همان واقعیت شماست، دیگر غیر از شما و کتاب، یک واقعیت سومی به نام ملکیت و حقیقت سومی به این عنوان، نمی توانیم به حسب واقع داشته باشیم.

در باب غصب هم که طرف مقابل ملکیت است، همینطور است. غیر از ذات غاصب و عین مغصوبه، واقعیت سومی به نام غصب، وجود ندارد که مثلا این واقعیت«عند الغاصب» باشد و واقعیت مقابلش«عند المالک» باشد. شما مالک این کتاب یا غاصب این کتاب باشید، از نظر واقعیت شما و واقعیت کتاب، هیچ مسأله ای درکار نیست. اما در مسألۀ سواد و بیاض، واقعیت مطرح است. جسمی که اتصاف به سواد دارد، سواد ولو