سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 226

شده، این در حقیقت، مال مستصحب شما است، مال همین موضوعی است که استصحاب می کنید، چیز دیگری نداریم که منشأ اثر باشد و موضوع اثر باشد. ملکیت و غصبیت، واقعیتی ندارند.

اما اگر اثر روی محمول بالضمیمه بار بشود، روی سواد و بیاض بار بشود، اینجا غیر از مستصحب چیز دیگری درکار است، یک واقعیت دیگری درکار است به نام سواد، به نام بیاض، اینها موضوع برای اثر هستند، اینها نقش در ترتب اثر دارند. اگر شما بخواهید موضوع را استصحاب بکنید برای خاطر ترتب اثر بر عنوانی که آن عنوان خودش واقعیت دارد، خودش ما به ازای خارجی دارد، این هم مثل موارد اصول مثبته می شود.

مثل همان جایی است که اثر بر لازم بار شده باشد. مثل همان جایی است که اثر بر ملزوم بار شده باشد، همان طور که در آن موارد استصحابش مثبت است، در اینجا هم استصحاب مثبت خواهد بود. پس خلاصۀ بیان مرحوم آخوند در این موردی که ما عرض کردیم، این است که حالت برزخی دارد بین آن موردی که قدر متیقن در باب استصحاب است و بین آن مواردی که روی اصول مثبته و عدم جریان اصل مثبت، استصحاب در آنها جاری نمی شود، یعنی در این موارد برزخیه، این شد که اگر آن عنوان منطبق در خارج بر مستصحب از ذات و ذاتیات مستصحب، انتزاع شده باشد و ارتباط با مستصحب، در مقام ذات و ذاتیات باشد، استصحاب جاری می شود«و لیس باصل مثبت لان وجود الطبیعی» همان«وجود افراده» است و«لا یوجد الطبیعی الاّ بوجود افراده».

اما در باب اعراض دو قسم است: اگر از قبیل خارج محمول شد، با بیان مستقل خودش، ملحق به آن قسم قبلی است و اگر جزو خارج محمول شد، مثل سواد و بیاض، این ملحق به آن مواردی است که داخل در اصول مثبته است و استصحاب، نمی تواند در آن جریان پیدا بکند. از دقت در عبارت مرحوم آخوند این معنا استفاده می شود.

لکن به مرحوم شیخ نسبت داده شده که ایشان در کتاب رسائل قائل هستند به اینکه تمامی این مواردی که به عنوان موارد برزخیه مطرح کردیم، داخل در اصول مثبته هست، چه مربوط به مرتبۀ ذات و ذاتیات باشد و چه مربوط به اعراض باشد. اعراض هم می خواهد خارج محمول باشد و یا محمول به ضمیمه باشد. برای اینکه یک عبارتی مرحوم شیخ دارند که فرموده اند: ما وساطت این واسطه را مضر در جریان استصحاب می بینیم و مسأله را به عنوان اصل مثبت مطرح می کند، هر واسطه ای می خواهد باشد،