سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 229

اشکال این است که شما استصحاب را در فرد جاری می کنید ولی در مقام اثر، می خواهید اثر کلی را بار بکنید. مستصحب شما یک موضوع خارجی و فرد است، استصحاب شما در موضوع خارجی جریان دارد، لکن اثری را که شما بار می کنید، اثر کلی است. آیا این استصحاب به نظر شما اصل مثبت نخواهد بود؟ این استصحاب چگونه جریان پیدا می کند درصورتی که مستصحب شما شیئی باشد و معروض اثر، شیء دیگر باشد ولو اینکه تغایر بین اینها، تغایر فرد و کلی باشد، این اصل مثبت است.

اگر ما مجبور بشویم این استصحاب را به عنوان اصل مثبت بپذیریم، دیگر باید دور استصحابات موضوعی را قلم بگیریم. چرا؟ برای اینکه مستشکل این طور می گوید: شما یک مایع خارجی که«کان خمرا» این را در زمان سابق داشته اید، حالا شک می کنید که آیا این مایع خارجی بر خمریّت باقی هست یا نه؟ و به تعبیر دیگر، شک می کنید که«خمریه هذا المایع باقیه ام لا»؟ شما می گویید: ما استصحاب خمریت را جاری می کنیم. مستشکل می گوید: خیلی خوب؛ استصحاب را در خمریت جاری کردید اما کدام اثر را بر آن بار می کنید؟ شما می گویید: حرمت را، نجاست را، می گویید: حرمت و نجاست، روی کلّی خمر بار شده، روی«الخمر حرام و نجس» بار شده، شما که استصحاب را در«الخمر» جاری نکردید، شما استصحاب را در خمریت«هذا المایع الخارجی» جاری کردید.

خمریت«هذا المایع الخارجی» موضوع برای حکم نیست. آنی که موضوع برای حکم است، کلّی خمر است. آنی که موضوع برای نجاست است، کلی خمر است و همین طور در استصحاب کریّت، شما می گویید: «هذا الماء کان فی السابق کرّا»، پس قضیۀ متیقنۀ شما«کرّیه هذا الماء» است و حالا شک می کنید که این کریّت، محفوظ است یا محفوظ نیست؟ استصحاب می کنید«کریه هذا الماء» را. مستشکل می گوید: خیلی خوب شما استصحاب کریت را جاری کردید اما چه اثری را می خواهید بر آن بار بکنید؟ شما می گویید: مثلا اثر اعتصام و مطهریّت را، اعتصام، روی کلی کر بار شده؟ موضوع مطهریّت، عنوان کلی کر است اما«کریّه هذا الماء بعنوان انّه فرد» و به عنوان اضافۀ«بهذا الماء»، در کدام دلیل شرعی موضوع برای اثر قرار گرفته است؟

پس شما استصحاب را در موضوع خارجی جاری می کنید، استصحاب را در فرد جاری می کنید اما اثری را که می خواهید بر این استصحاب بار بکنید، اثر کلی است. اثری که موضوعش عنوان کلّی است، «هذا اصل مثبت» و اگر این را اصل مثبت بدانید، دیگر