سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 245

منتها واقعیت نفسانی، سواد و بیاض واقعیت مرئیه است، عدالت یک واقعیت قلبیه و نفسانیه است و جزء محمول بالضمیمه. از مرحوم آخوند سؤال می شود: اگر زید یک ماه قبل دارای عدالت بود و شما حالا شک کردید در اینکه عدالتش منتفی شده است یا نه؟ اگر استصحاب عدالت زید را جاری کنید، چه مانعی دارد که آثار کلی عدالت بار بشود؟ چه فرقی می کند بین استصحاب ملکیت و استصحاب عدالت؟ استصحاب ملکیت برای ترتب آثار کلی ملک جریان پیدا می کند، اما استصحاب زید برای ترتب آثار کلی عدالت که عبارت از جواز الاقتداء، جواز الشهاده، جواز الطلاق عنده و امثال ذلک باشد، کفایت نمی کند؟ در حقیقت مرحوم آخوند چنین بگویند: اگر استصحاب خمریت جاری کنید درست، اگر استصحاب ملکیت جاری کنید درست. اما اگر بخواهی استصحاب عدالت را جاری بکنی، درست نیست. به چه جرمی؟ به جرم اینکه عدالت واقعیت دارد، به جرم اینکه عدالت یک واقعیت نفسانیه دارد، اما ملکیت واقعیت نفسانیه و خارجیه ندارد، فقط مجرد یک اعتبار و مجرد یک بناگذاری است.

آیا این اعتبار چه نقشی در مسألۀ استصحاب می تواند داشته باشد؟ «خمریت هذا المایع، ملکیت هذا الکتاب، عدالت هذا الشخص» از نظر جریان استصحاب در رابطۀ با کلی و فرد چه فرق می کند، «خمریت هذا المایع»، کلی«الخمر حرام» را پیاده می کند، «ملکیت هذا الکتاب» احکام کلی ملک را پیاده می کند، «عدالت هذا الشخص» احکام کلی عدالت را بار می کند، چه فرق است بین اینها که ما بگوییم: استصحاب ملکیت جاری می شود برای ترتب آن اثر، اما استصحاب عدالت برای ترتب آن اثر نمی تواند جریان پیدا بکند؟

(سؤال... و پاسخ استاد): شما مسائل را در الفاظ بردید، من گفتم: اصل مطلب ایشان یک تفسیری دارد برای خارج محمول و محمول بالضمیمه، این تفسیر غلط است. ما کاری به این تفسیر نداریم، ایشان مثال می زند و تصریح می کند به مسألۀ سواد و بیاض بما انّ لهما واقعیه، این را جزء محمول بالضمیمه می داند، ملکیت و غصبیت را بما انّه امر اعتباری جزء خارج محمول. اصلا این دو لفظ به گوش ما نخورده است.

(سؤال... و پاسخ استاد): می گویم: محمول بالضمیمه یک اصطلاحی است که شما نشنیدید. اصلا دروغ است. آن چه که هست، این است می گوید: بین ملکیت و غصبیت و بین سواد و بیاض فرق است، این را ایشان می گوید یا نمی گوید؟ می خواهیم بگوییم: این