سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 250

حالا ده، پانزده سال است که از او اطلاعی ندارید، لکن یقین دارید و این از خارج برای شما معلوم است که اگر به سن ازدواج رسیده باشد، یقینا با پسر عموی خودش ازدواج کرده است. حالا شما بگویید: من که فقط می دانم این در ده سالگی حیات داشت، الان که در اصل حیاتش شک داریم، استصحاب بقای حیات این زن را جاری بکنید و به این استصحاب، زوجیت را ثابت بکنید و آثار زوجیت را مترتب بکنید. زوجیت که امر اعتباری است، به خلاف فوقیت در مثال جسم، فوقیت خارج محمول است، فوقیت و تحتیت واقعیت است، نه امر اعتباری. البته به هر دوی آنها امر انتزاعی می گویند. اما فوقیت اعتباری نیست، فوقیت انتزاعی دارای واقعیت است، اما زوجیت انتزاعی اعتباری است. آیا اینجا شما می توانید یک چنین استصحابی جاری بکنید و بگویید: ما بقای حیات این زن را استصحاب می کنیم، و چون یقین داریم که علی تقدیر حیات با پسر عموی خودش ازدواج کرده، پس با این استصحاب آثار زوجیت این زن را نسبت به پسرعمویش جاری می کنیم. آیا می شود چنین حرفی زد، این با فوقیت چه فرق می کند؟ همانطوری که استصحاب بقای جسم نمی توانست فوقیت و آثار شرعی مترتب بر فوقیت را ثابت بکند، استصحاب بقای حیات زن هم نمی تواند زوجیت و آثار شرعی مترتب بر زوجیت را ثابت کند.

پس اگر مراد مرحوم آخوند آن احتمال باشد هیچ فرقی بین خارج محمول و محمول بالضمیمه نیست، و اگر مراد ایشان این احتمال دوم باشد - که این احتمال یک قدری با عنوان این تنبیه هم مخالفت دارد، عنوان تنبیه با آن احتمال اول سازگار است. - لکن لو فرض که مراد شما این احتمال دوم هم باشد، معذلک نمی تواند استصحاب جریان پیدا کند. اما روی بیانی که ما عرض کردیم که تمامی اینها استصحابشان نه استصحاب فرد است و نه استصحاب کلی است، بلکه کلی منطبق را ما استصحاب می کنیم، هرکجا مستصحب ما خمریت باشد که عین ذات است، ملکیت باشد که آن هم امر اعتباری است، فوقیت و عدالت باشد که امور واقعی هستند، در رابطۀ با آن حیث محل بحث ما هیچ فرقی بین اینها نمی کند. اگر استصحاب جاری است در همه جریان دارد، هیچ فرقی بین«استصحاب خمریت هذا المایع»، با«ملکیه الزید لهذا المال»، و«عدالت زید» نمی کند، اگر مجرای استصحاب نفس این عناوین باشد. و اما اگر مجرا خارج باشد، آن دیگر به بحث ما ارتباطی ندارد، و این مسأله ای است که ما قبلا ذکر کردیم و