سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 256

ما عرض کردیم که استصحاب وجود شرط برای ترتیب شرطیت کجا جریان دارد؟ چه چیزی برای شما مجهول است؟ شما در تمامی استصحابات آن نتیجه ای را که از استصحاب می خواهید بگیرید، این است که حکمی برای شما مجهول است، منتها کلی یا جزئی. می خواهید به استصحاب آن حکم برای شما روشن شود، اگر استصحاب وجوب نماز جمعه را در عصر غیبت جاری می کنید، برای این است که وجوب نماز جمعه در عصر غیبت برای شما مجهول است، با استصحاب این معنا روشن می شود.

و اگر استصحاب را در موضوع بکار بردید، «خمریت هذا المایع» مجرای استصحاب قرار گرفت. این استصحاب برای راه پیدا کردن به حرمت این مایع است، از راه استصحاب خمریت، حرمت ارتکاب این مایع و شرب این مایع روشن می شود. و اگر استصحاب نکنید، این معنا برای شما مجهول است. در ما نحن فیه که شما استصحاب وجود شرط را می خواهید جاری کنید، چه چیزی برای شما مجهول است؟ شرطیت برای شما مجهول است یا بقای خارجی شرط برای شما مجعول است؟ شما که شک می کنید وضوی شما باقی است یا نه؟ آیا در شرطیت وضو تردیدی دارید؟ مگر احتمال نسخ شرطیت وضو را می دهید؟ شما کی در شرطیت وضو تردید دارید؟ شما در وجود شرط تردید دارید.

به عبارت روشن تر یک وقت شما در رابطه با مقام حکم تردید دارید، یک وقت در رابطه با خارج که مقام امتثال است، تردید دارید، اینجا که شک دارید وضو دارید یا نه؟ کی در رابطه با مقام حکم تردیدی دارید؟ شما می دانید که«لا صلاه الا بطهور» به قوت خودش باقی است، منتها از نظر پیاده شدن شما نمی دانید که خارجا وضو دارید یا نه؟ عملا دارای طهارت هستید یا نه؟ پس یعنی چه که ما استصحاب بقای وضو را جاری کنیم و شرطیت را بر آن مترتب کنیم؟ شرطیت مشکوک نیست تا ترتب بر استصحاب وجود وضو پیدا کند. و علاوه ارتباطی باهم ندارند، مقام جعل حکم چه ارتباطی به مقام خارج دارد؟ وضودار بودن و وضودار نبودن چه ارتباطی به مرحله شرطیت و عدم شرطیت وضو پیدا می کند؟ مرحلۀ شرطیت مربوط به مقام جعل و مقام حکم است، وضودار بودن مربوط به خارج است، و هیچ ارتباطی بین این دوتا وجود ندارد. پس یعنی چه، که ما استصحاب بقای وضو را جاری کنیم و اثر شرطیت را برای آن مترتب کنیم؟