سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 26

نیست؟ ما شک در بقا را فرض کردیم با هر منشأ که شما تصور بکنید، منتها در مثال هایی که در کلمات مطرح شده است، منشأ شک را تبدّل حالت موضوع قرار داده است. حالت عنبیت تبدّل به زبیبیت پیدا کرده است و این تبدل، همراه خود شک آورده است که آیا آن حکم تعلیقی که روی عنب ثابت بود، با تبدّل حال عنبیت به زبیبیت، به قوت خودش باقی است یا نه؟

در نتیجه، ما بعد از آنکه محل بحث را در اینجا کاملا مشخص کردیم، معنای «لا تنقض الیقین بالشک» را هم در جای خودش از جهات مختلف بررسی کردیم، نتیجۀ بررسی ها این شد که استصحاب متقوم به یقین فعلی و شک فعلی است و در رابطۀ با متیقن و مشکوک، استصحاب اصلا مطرح نیست و لذا هم در شک در رافع جریان پیدا می کند و هم در شک مقتضی که تفصیلش را سابقا عرض کردیم، اینجا هم می گوییم: ما یقین داریم، یک قضیۀ تعلیقیه شرعیه، یک حکم تعلیقی شرعی وجود داشت الان به علّت تبدل حال، بقای این حکم برای ما مشکوک شده است، چه کمبودی در اینجا هست که «لا تنقض» در اینجا پیاده نشود؟ چه عیبی و نقصی شما تصور می کنید که«لا تنقض الیقین بالشک» اینجا پیاده نشود؟ بله، در اینجا یک چیزی که در ذهن آمده است، این است که این قضیۀ تعلیقیه وقتی که روی زبیب پیاده شد، معنایش این است که این زبیب هم به کمک استصحاب، مشمول این قضیۀ تعلیقیه است. خوب حالا که مشمول شد، شما از این مشمولیت چه می خواهید استفاده بکنید؟ می خواهید استفاده بکنید که اگر زبیب هم غلیان پیدا کرد، حرمت پیدا می کند؛ یعنی در حقیقت از استصحاب تعلیقی در مقام عمل، می خواهید یک حرمت تنجزیه«بعد تحقق الغلیان» استفاده بکنید. کانّ شبهۀ مثبتیت در آن هست. لکن این شبهه است، واقعش این است که مثبتیت در کار نیست، اگر استصحاب یک قضیۀ تعلیقیه ای را روی زبیب پیاده کرد و ما دیدیم معلق علیه اش که عبارت از غلیان است حاصل شد، اینجا اگر ما حکم بکنیم به حرمت فعلیه و تنجزیه، چه مثبتیتی در آن هست؟ اگر نخواهیم چنین حکمی بکنیم«فما الذی یترتب علی هذا الاستصحاب من الفائده»؟ بگوییم: نه، شما تعلیق را می توانید به استصحاب ثابت بکنید، الان هم زبیب حکم تعلیقی«اذا غلی یحرم» را دارد، اما بعد از آنکه خارجا غلیان تحقق پیدا کرد، اگر شما بخواهید بگویید: آن حرمت تعلیقیه، فعلیه شد، «هذا حکم العقل».

جواب این است که اولا: مثبت نیست، ثانیا: یک نکتۀ دیگری هست و آن این است