سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 273

کردید، باز این عدم هم حکم شرعی است؟ شارع حکم به عدم کرده است و یکی از احکام شما عدم الوجوب است که توضیحش را بعد عرض می کنیم.

غرض اینکه این یک معنای مسلمی نیست که مستصحب ما، یا باید خودش حکم شرعی باشد، یا موضوع برای اثر شرعی! نه آن که لازم است این است که چون «لا تنقض» از شارع مقدس بما انّه شارع صادر شده و در جوّ شرع این مسأله مطرح است، باید این استصحاب شما، این مستصحب شما ارتباط به شارع پیدا کند، ارتباط به جوّ شرع داشته باشد، یعنی شارع بما انّه شارع بتواند در آن دخل و تصرف کند، بتواند در آن نفی و اثبات داشته باشد، همین مقدار در جریان استصحاب کافی است. در ما نحن فیه می گوییم: استصحاب بقای شرط، یعنی لا تنقضی که پشتوانۀ استصحاب بقای وضو است، پشتوانۀ استصحاب بقای طهارت ثوب است، این لا تنقض می خواهد این حرف را بزند، می خواهد این بیان را داشته باشد، یعنی بگوید در مقابل«لا صلاه الا بطهور» من می خواهم یک توسعه ای در دایره شرط بدهم، می خواهم بگویم«لا صلاه الا بطهور» طهورش، طهور واقعی به تنهایی نیست، بلکه طهور استصحابی هم«طهور» و داخل در این مستثنی هست و شامل طهور می شود.

این به معنای این نیست که در ذهن بعضی از برادران بود که ما می خواهیم استصحاب را حاکم بر دلیل لفظی بدانیم که بگویند: استصحاب که معنا ندارد حکومت بر یک دلیل لفظی داشته باشد، حکومت بر اماره داشته باشد، ما نمی خواهیم استصحاب را حاکم قرار بدهیم، ما لا تنقض را حاکم قرار می دهیم، دلیل استصحاب را حاکم قرار می دهیم. وقتی که ما لا تنقض را در مقابل«لا صلاه الا بطهور» قرار می دهیم، این لا تنقض حکومت بر «لا صلاه الا بطهور» پیدا می کند، و الا استصحاب بما انّه اصل این معنا ندارد که حکومت بر یک اماره ای داشته باشد. عرض کردیم که این کیفیت مربوط به مقام قانون و جعل است، اصلا ربطی به مقام امتثال ندارد. همانطور که اشاره کردم، بعض الاعلام مطلبی را اینجا ذکر کردند و مسأله را صرفا در رابطۀ با مقام امتثال قرار دادند،

(سؤال... و پاسخ استاد): جعل شرط یعنی چه؟ شارع دایره شرطیت را توسعه می دهد، یعنی اگر از شما سؤال کردند که آن طهوری که شرط برای نماز است، آیا طهور واقعی است یا اعم است از طهور واقعی و استصحابی؟ شما وقتی که«لا تنقض الیقین بالشک» را کنار«لا صلاه الا بطهور»، می گذارید، جواب می دهید که بله اگر ما بودیم و تنها