سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 294

معنای حدوث روشن شد، اگر معنای اول گرفتیم که معنای بسیط مقیّد است، و ما فرض کردیم که اثر شرعی در لسان دلیل شرعی، ترتب بر حدوث پیدا کرده، یعنی آن چه که حکم بر او بار شده، عبارت است از«حدوث الموت یوم الجمعه» این موضوع است، این حکم شرعی برایش مترتب است، و شما حدوث را هم عبارت از یک معنای بسیط مقیّدی می گیرید.

آیا اینجا این سؤال مطرح می شود که استصحاب شما که نتیجه اش عدم تحقق موت در روز پنجشنبه بوده، می تواند حدوث در روز جمعه را اثبات کند، تا آثار شرعی مترتب بر حدوث بر استصحاب شما ترتب پیدا کند، یعنی شما استصحاب کنید عدم تحقق موت را در روز پنجشنبه و از این استصحاب حدوث موت را در روز جمعه استفاده کنید، و با اثبات حدوث آثار شرعی مترتب بر حدوث را بار کنید؟ یا اینکه این هم مثل عنوان تأخّر عنوان اصل مثبت پیدا خواهد کرد؟ برای خاطر اینکه لازمۀ عقلی عدم تحقق موت در روز پنجشنبه که به استصحاب شما ثابت شده، عبارت از حدوث است، لازمۀ عقلیش عبارت از این عنوان بسیط مقیّد است، یعنی لازمۀ عقلی نبودن موت در پنجشنبه، این است که موت در جمعه وجود پیدا کرد«بالوجود المقید بکونه مسبوقا بالعدم» و استصحاب نمی تواند این معنا را ثابت کند، استصحاب عدم تقدم نمی تواند حدوث را ثابت کند، و اگر اثر شرعی مترتب بر حدوث شد، بر این استصحاب شما اثر شرعی حدوث ترتب پیدا نخواهد کرد.

بله اگر حدوث را به معنای دوم بگیرید، که این برخلاف ظاهر معنای حدوث است، و آن این است که حدوث را یک امر مرکبی بدانید بدون اینکه تقیّدی و ارتباطی در کار باشد، بگویید: حدوث عبارت از این است، نبودن روز پنجشنبه و بودن روز جمعه، همین مقدار. می گوییم: این موضوع مرکب را ما از راه وجدان و استصحاب ثابت می کنیم. برای اینکه بودن موت در روز جمعه، (بودن نه حادث شدن) برای شما مقطوع و معلوم بالوجدان است، پس این یک جزء مرکب.

جزء دیگر عدم تحقق در روز پنجشنبه است که این عدم تحقق در روز پنجشنبه را هم به استصحاب ثابت می کنید، از راه استصحاب جزء الموضوع ثابت می شود، «جزء الموضوع من طریق الاستصحاب و جزء الموضوع من طریق الوجدان» حدوث تحقق پیدا می کند، و اگر اثر شرعی مترتب بر حدوث باشد، روی این احتمال و این فرض آن