سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 302

پیاده می شود. نه، مواردش مختلف است، و مسأله به اختلاف موارد فرق می کند.

پس اولا بحث ما مجهولی التاریخ شد. ثانیا بحث ما آنجایی بود که اثر بر وجود خاص مترتب بشود نه بر عدم، آن یک بحث دیگری است. ثالثا گفتیم: وجود خاص گاهی به نحو کان تامه است و گاهی به نحو کان ناقصه. و باز در همین فرض، جایی که اثر بر وجود خاص بار می شود، تارتا بر احد حادثین اثر بار است دون دیگری، فقط تقدّم موت زید بر عمرو اثر دارد. اما هیچ گونه اثری بر تقدّم موت عمرو بر زید به لحاظ اینکه زید وارث عمرو نیست، ترتب پیدا نمی کند. تقدّم موت زید بر موت عمرو منشأ اثر است، اما تقدّم موت عمرو بر موت زید به لحاظ اینکه زید وارثش نیست، حالا چرا وارثش نیست، «یمکن ان یکون کافرا». چون کفر مانعیت از ارث دارد. زید پدر، کافر است، عمرو پسر، مسلمان است. اگر موت پدر تقدّم داشته باشد، عمرو از او ارث می برد. اما اگر موت عمرو تقدّم داشته باشد، پدر به لحاظ اینکه کافر است و کفر مانعیت از ارث دارد«لا یکون وارثا». فرض اینجوری است. پس یک وقت این است که آن وجود خاص، موضوع اثر تنها یکی از این دو حادث است، نه حادث دیگر. یک وقت این است که نه هر دو وجود خاصشان موضوعیت برای اثر دارد، مثل اینکه این دوتا هر دو متوارث هستند، هم این از او ارث می برد، هم او از این ارث می برد، تقدّم موت این بر او موضوع للاثر، و تقدّم موت او هم بر این موضوع للاثر. پس در اینجایی که اثر بر وجود خاص ترتب پیدا می کند. یک وقت وجود خاص احد الحادثین اثر دارد، یک وقت وجود خاص کلا الحادثین اثر دارد.

صورت اثر وجود خاص در احد الحادثین

در جایی که وجود خاص احد الحادثین اثر دارد، یک وقت اینطوری است که عناوینش از عناوین ثلاثه است که یکی تقدّم است و دیگری تأخّر است، و سومی تقارن است، یک وقت این است که همۀ این حالاتش موضوعیت للاثر دارد، یعنی تقدّم این حادث یک اثر دارد، تأخّر این حادث یک اثر دارد، تقارن این حادث با حادث دیگر هم یک اثر دارد، تمام فروض ثلاثۀ خصوصیت وجودی این حادث که عبارت از تقدّم و تأخّر و تقارن است، یک وقت تمام این خصوصیات وجودیه موضوع للاثر است به این معنا. اگر این تقدّم داشته باشد فلان اثر بر آن بار می شود، اگر تقارن داشته باشد یک اثر