سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 363

انفصال تحقق دارد. به این تقریب که در آن جوابی که از آن«ان قلت» یا«لا یقال» می دهند، بفرمایند: این عدمی که ما آن را موضوع برای حکم می بینیم، در همان مثال کرّیّت و ملاقات، نفس عدم کرّیّت که موضوع برای حکم نیست بلکه عدم کرّیّت با توجه به ملاقات، موضوع برای حکم است. عدم کرّیت، در حال ملاقات، موضوع برای انفعال است و الاّ آب قلیل، اگر صد سال هم آب قلیل باشد، لکن ملاقات با نجاست تحقق پیدا نکند، نمی تواند موضوع برای نجاست واقع بشود. موضوع برای انفعال و برای نجاست، عدم کرّیّت در حال ملاقات است، یعنی این عدم را به لحاظ حادث دیگر، ملاحظه کردن و با مقایسۀ با حادث دیگر سنجیدن.

بعد مرحوم آخوند در این رابطه در آن مثالی که ما قبلا عرض کردیم که روز شنبه نه کرّیت بوده و نه ملاقاتی بوده، بلکه نسبت به یک ماء قلیلی که هیچ حادثه ای برایش پیش نیامده است، در روز یکشنبه احد الحادثین تحقق پیدا کرد، در روز دوشنبه حادث دوم، منتها نمی دانیم ملاقات، روز یکشنبه واقع شد و کرّیّت در روز دوشنبه؟ یا کرّیت در روز یکشنبه واقع شد، ملاقات در روز دوشنبه؟ مرحوم آخوند می فرماید: شما روز شنبه یقین دارید به اینکه کرّیّت و ملاقات بوده، روز یکشنبه که زمان دوم است، شما علم پیدا کردید که یا کرّیّت و یا ملاقات پیدا شده است. روی این علم اجمالی، شک در بقای عدم کرّیت دارید. یعنی فرض کنید هنوز روز دوشنبه نیامده، حادث دوم تحقق پیدا نکرده، شما همان روز یکشنبه که الان یقین دارید که یک حادثی پیش آمد، منتها نمی دانید این حادث، کرّیت است یا این حادث ملاقات است، در نتیجه شک می کنید که آیا آن عدم کرّیّت روز شنبه که حالت سابقۀ متیقنه بود، باقی است یا نه؟ این شک را دارید، ولی در اینجا شک شما روی نفس کرّیّت و عدم کرّیت مطرح است. روز یکشنبه که زمان دوم است آیا می شود شما شک کنید که آیا در حال ملاقات، کرّیّت بوده یا نه؟ هنوز روز دوشنبه نیامده و شما هم علم غیب ندارید که روز دوشنبه حادث دوم تحقق پیدا می کند.

همین مقدار را الان بررسی کنیم.

روز شنبه یقین به عدم ملاقات و عدم کرّیت داریم، روز یکشنبه شما علم اجمالی پیدا کردید به اینکه یا کرّیّت و یا ملاقات حادث شده است، یقین هم ندارید به اینکه روز دوشنبه دیگری تحقق پیدا می کند. چنین علم غیبی ندارید، فقط شما هستید و همین معنا.

روز شنبه عدم کرّیت و عدم ملاقات، روز یکشنبه، علم اجمالی به ملاقات یا کرّیت.