سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 365

عدم احراز اتصال، این است که دوتا احتمال می رود؛ یکی احتمال انفصال و یکی احتمال اتصال. ظاهر عبارت مرحوم آخوند، یک چنین معنایی است. اگر شما بخواهید این عبارت را حمل کنید بر اینکه قطعا انفصال تحقق داشته و قطعا روز یکشنبه بین زمان یقین و زمان شک، فاصله شده، این عبارت چنین توجیهی را تحمّل نمی کند و با ظاهر عبارت، کمال مغایرت را دارد. حالا اگر کسی بگوید: ما کاری به مرحوم آخوند نداریم.

نفس این مسأله را بررسی کنید. این به حسب ظاهر، حرف خوبی به نظر می رسید، برای اینکه روز شنبه عدم هر دو حادث متیقن است. روز یکشنبه عدم هر حادثی، نه نسبت به حادث دیگر چون حادث دیگر نیست، یک حادث در روز یکشنبه تحقق پیدا کرده است، عدم هر حادثی در حقیقت نسبت به زمان و اجزای زمان مشکوک است، اما نسبت به حادث دیگر، چون حادث دیگر نیست، معنا ندارد که بگوییم: روز یکشنبه شک داریم آیا در حال ملاقات، کرّیت بوده یا نه؟ از ما سؤال می شود: اگر شما علم اجمالی یا به کرّیت و یا به ملاقات ندارید، یکی تحقق پیدا کرده است، پس چطور در عدم این در حال وجود او شک می کنید؟ روز دوشنبه که علم به تحقق کلا الحادثین پیدا می شود، یک چنین شکی هم حادث می شود.

مقتضای ملاک قرار دادن حال استصحاب

به حسب ظاهر، این مسألۀ خوبی به نظر می رسد لکن جواب آن قاعدتا باید از بحثهای ما روشن شده باشد، برای اینکه آن حالی که می خواهیم در آن حال استصحاب کنیم، آن حال را ملاک قرار می دهیم و لذا در باب استصحاب، گاهی اصلا شک و یقین در یک آن حادث می شود، در یک آن، یقین به حالت سابقه و شک در وضع فعلی پیدا می شود. ما در زمان شک و یقین از نظر نفس زمانین، تقدّم و تأخّر قائل نیستیم بلکه ملاک این است که درحالی که«لا تنقض» می خواهد انسان را مخاطب قرار بدهد، باید این «نقض الیقین بالشک» باشد که انسان بتواند نقض کند و بتواند نقض نکند، بتواند موافقت «لا تنقض» را رعایت کند و بتواند مخالفت با«لا تنقض» کند. اما یقین چه زمانی حادث شده است و شک چه زمانی حادث شده است، ما به حدوثش کار نداریم. الان می خواهیم استصحاب را جاری کنیم.

با توجه به این مطلب می گوییم: این بیانی که ذکر شد معنایش این است که اگر شما