سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 385

آفتاب، وضودار بود، اول آفتاب متطهّر بود، بعد یقین دارد که در فاصلۀ بین اول آفتاب تا ظهر، یک حدثی واقع شده و یک وضویی گرفته، لکن نمی داند که وضو، قبل الحدث است و یا حدث، بعد الوضوء است. اینجا هم محقق می فرماید: اخذ به ضد حالت سابقه می شود، یعنی اینجا باید بنای بر حدث بگذارد. اینجا باید بنای بر این بگذارد که نماز نیاز به وضوی جدید دارد.

عین همان بیانی که آن طرف گفتیم، اینجا به این صورت جریان پیدا می کند. می گوییم:

اما در باب حدث اینجا یقین دارد به این که حدث در هر وقتی واقع شده باشد، اثر فعلی داشته و سببیت فعلیه داشته است برای این که اگر حدث، قبل از وضو واقع شده باشد، طهارت اول آفتاب را از بین برده است و سببیت برای زوال طهارت اول آفتاب پیدا کرده است و اگر حدث، بعد الوضوء واقع شده باشد، در نتیجه هر دو وضو را پایمال کرده است و از بین برده است. پس ما قاطع هستیم به این که این حدث معلوم بالاجمال علی ایّ حال مؤثّر در نقض وضو و مؤثر در زوال وضو بوده است. پس در حال تحقق این حدث قطعا وضو از بین رفته و طهارتی نبوده است.

این حالت متیقنۀ شما بعد از این چطور است؟ بعد از این، شک داریم در این که طاهر است یا نه؟ نمی دانیم که حدث، باقی است یا نه؟ استصحاب بقای حدث در اینجا جریان پیدا می کند و مکلّف را محکوم می کند بأنّه محدث. وقتی که محکوم شد بأنّه محدث، «یجب علیه تحصیل الطهاره» باید برای نماز، طهارت تحصیل کند.

بفرمایید: این طهارت متیقنه چه نقشی داشت؟ این طهارت متیقنه مثل همان حدث متیقنه در فرض گذشته است برای این که این طهارت اگر بعد الحدث واقع شده باشد، این طهارت مؤثر بوده و سببیت فعلیه برای زوال حدث داشته است اما اگر این طهارت قبل الحدث بوده است، به عنوان یک وضوی تجدیدی مطرح است و وضوی تجدیدی که اثر ندارد، ولو اینکه استحبابی هم داشته باشد، لکن از نظر حصول طهارت اثر ندارد.

طهارت به همان وضوی اول حاصل می شود و بر این هم یک اثر استحبابی ترتب پیدا می کند.

پس نتیجه اینطور می شود که اگر وضو بعد الحدث واقع شده باشد«یکون مؤثرا بالاثر الفعلی» اما اگر قبل الحدث واقع شده باشد، به لحاظ این که اول آفتاب، متطهّر بوده است، این وضو دیگر طهارت جدیدی ایجاد نمی کند و اثر جدیدی بر آن ترتب پیدا