سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 392

بعد از زوال بوده، این طهارت«کان رافعا للحدث و مؤثّرا فی حصول الطهاره» برای اینکه اگر قبل از زوال بوده، آن حدث اول آفتاب را از بین برده و نسبت به او، رافعیت حدث داشته، و اگر بعد از زوال بوده، کلا الحدثین را از بین برده و رفع کرده است. پس یک طهارت قطعی مؤثّر در رفع حدث عقیب وضو«سواء کان قبل الزوال او بعد الزوال» برای این شخص حاصل است و شک دارد که این طهارت از بین رفته یا نه؟ منشأ شکش هم همین است اگر این طهارت بعد از زوال بوده، از بین نرفته و اگر قبل از زوال بوده، با آمدن حدث در اول زوال، این طهارت منتفی شده است. پس یقین به حصول طهارت«و رفع الحدث عقیب الوضوء» دارد و شک دارد در این که این طهارت، زائل شده یا نه؟ استصحاب طهارت، جریان پیدا می کند. از طرف دیگر در اینجا استصحاب الحدث جاری می شود و دوتا استصحاب ها باهم تعارض می کنند.

چرا استصحاب حدث در اینجا جاری می شود؟ مگر شما نمی گویید: این حدث، اول ظهر حادث شده، لکن شما نمی دانید که همین حدث آیا سببیّت فعلیّت و منشأیّت فعلیت لاثر داشته یا نداشته برای اینکه اگر بین حدث ظهر و حدث صبح، طهارتی فاصله نشده باشد، این حدث دوم، بلا اثر است، این حدث دوم«لا یترتب علیه اثر» (همان طوری که آن روز به عنوان مقدمه عرض کردیم) پس چه شد که در اینجا شما استصحاب حدث را جاری می کنید؟

می گوییم: برای اینکه اینجا مسألۀ علم تفصیلی است. بلا تردید اول ظهر«هذا المکلف محدث» چه وضو قبل واقع شده باشد، این به عنوان یک حدث، مؤثّر مطرح است و چه وضو بعد واقع شده باشد و این به عنوان حدث مکرر مطرح باشد، لکن این الان معلوم بالتفصیل است. در حقیقت از نظر آن حالت معنویه ای که تعبیر به حدث می کنند، این حدث جدید، مؤثّر در این حالت بوده، لازم نیست که ریشۀ این مسأله برای او روشن بشود اما نفس این معنا به علم تفصیلی برای او روشن است. قسم هم می خورد که«عند الزوال کان محدثا» و شک دارد در اینکه این حالت، آیا مرتفع شد یا نه؟ اگر وضو بعد از این حالت واقع شده باشد، این حالت مرتفع شده و اگر وضو قبل از ظهر تحقق پیدا کرده، این حالت به قوّت خودش باقی است.

لذا در اینجا استصحابی هم به نام استصحاب حدث، جریان پیدا می کند و این دوتا استصحاب ها به علت تضاد این دو حالت و عدم امکان اجتماع طهارت و حدث، باهم