سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 415

ماه رمضان است، یعنی مجموعۀ این ایّام و مجموعۀ این روزها، یک موضوع است«و له حکم واحد و له موافقه واحده و مخالفه واحده» که اصطلاحا از این تعبیر به عام مجموعی می کنند.

شیخ می فرماید: در این«اکرم العلماء کل یوم» باید ببینیم کل یومش چه طوری اخذ شده است، آیا به نحو عام استغراقی است، یا به نحو عام مجموعی است؟ اگر به نحو عام استغراقی باشد، معنای عام استغراقی این است که اکرام زید در روز جمعه یک فرد، اکرام زید در روز شنبه«فرد آخر»، اکرام زید در روز یکشنبه، «فرد ثالث»، به خاطر اینکه برای هر روزی، خصوصیت قائل شده است، فردیت، قائل شده است، حکم مستقلی روی او بار کرده است، و حکمش هم بالخصوص موافقت و مخالفت دارد.

می فرماید: اگر این طور شد، در همین مثال«اکرم العلماء کل یوم» (که من عرض کردم) بعد که می گوید: «لا تکرم زیدا یوم الجمعه» اگر روز شنبه شک بکنید در اینکه اکرام زید وجوب دارد یا ندارد، با توجه به اینکه اکرام زید در روز شنبه، یک فرد مستقل از عموم استغراقی«کل یوم» است، وظیفۀ شما رجوع به عام است. وظیفۀ شما این است که به«اکرم العلماء کل یوم» مراجعه کنید و اگر عام، حاکم شد، دیگر جا برای استصحاب باقی نمی ماند. همان طوری که اگر دلیل می گفت: «لا تکرم زیدا»، اگر شما شک می کردید که آیا عمرو، وجوب اکرام دارد یا نه، چطور وظیفۀ شما این بود که به عموم افرادی«اکرم کل عالم» تمسک بکنید، حالا هم که در مورد اکرام زید در روز شنبه، تردید دارید، به لحاظ اینکه این یک فرد مستقل از عموم استغراقی ازمانی«کل یوم» است چاره ای ندارید جز اینکه به«اکرم کل عالم فی کل یوم» رجوع بکنید و با توجه به دلالت عام دیگر جا برای استصحاب باقی نمی ماند.

و اما آن فرض دوم که این«کل یوم» به نحو عام مجموعی اخذ شده است دیگر افرادی که ما در رابطۀ با«اکرم کل عالم» داریم هر روز یک فردیت مستقلی ندارد، بلکه افرادش همان زید و عمرو و بکر هستند و هرکدام از اینها در مجموع ایام، وجوب اکرام دارند، نه اینکه زید به حسب زمان به صدها فرد انحلال پیدا بکند، عمرو به حسب زمان به صدها فرد انحلال پیدا بکند. در اینجایی که«کل یوم» به نحو عام مجموعی اخذ می شود، زید تنها یک فرد است. اگر«لا تکرم زیدا یوم الجمعه» نبود، زید فقط یک حکم داشت و آن حکم«وجوب اکرامه فی کل یوم» بود، به طوری که اگر یک روز اکرام