سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 436

است ولو اینکه«لا تکرم زیدا» دارد اما وقتی که می گوییم: «لا تکرم زیدا»، فوری در ذهن شما نرود که«اکرم العلماء» از نظر عموم افرادی، تخصیص خورده، پس دلیل می گوید:

«اکرم العلماء مستمرا»، دلیل دوم می گوید: «لا تکرم زیدا یوم الجمعه» و این«لا تکرم زیدا یوم الجمعه» فقط با مستمرا مقابله دارد، با مستمرا مواجهه پیدا می کند و الاّ با«اکرم العلماء» هیچ سروکاری ندارد. اگر اینطور شد، مسأله به این صورت درمی آید که این «مستمرا» که معنایش این است که این«اکرام کل عالم» باید همیشگی باشد، زید که در روز جمعه خارج شد، روز شنبه ما شک می کنیم در اینکه آیا حکم زید چیست؟ آیا باز هم«لا تکرم» اینجا باقی هست یا نه؟ ما چه چیزی را باید اینجا ملاک قرار بدهیم؟

آن که اینجا ملاک قرار می گیرد، این است که در مقابل«مستمرا»، ما یک دلیل مخصصی داریم که این دلیل مخصص«مجمل مردد بین الاقل و الاکثر» برای اینکه اگر زید در روز شنبه هم مثل روز جمعه«لا تکرم» داشته باشد، معنایش این است که دائرۀ تخصیص، توسعه پیدا کرد و اگر روز شنبه همان حکم وجوب اکرام را داشته باشد، معنایش این است که دائرۀ تخصیص، محدود به روز جمعه بوده است. یک عامی و یک مخصصی داریم و امر این مخصّص، دائر بین اقل و اکثر است، آیا در موارد مشابهش، چه باید بگوییم؟ در سایر مواردی که از قبیل بحث ما به زمان، ارتباطی ندارد، لکن مخصص ما مردد بین اقل و اکثر است چه باید بگوییم؟ آیا حکم، غیر از این است که ما دلیل مخصص را نسبت به قدر متیقن، پیاده می کنیم و نسبت به مازاد بر قدر متیقن، رجوع به همان دلیل عام می کنیم؟ حالا این تردید بین اقل و اکثر، از هر راهی باشد ولو مثلا اجمال مفهومی داشته باشد که در موارد مشابهه مثال می زنند. اگر دلیل گفت: «اکرم العلماء»، یک دلیل گفت: «لا تکرم الفساق من العلماء» و عنوان فاسق، مردد بین اقل و اکثر شد که آیا فاسق، خصوص آن کسی است که گناه کبیره مرتکب می شود و یا اگر گناه صغیره هم مرتکب شد، «یکون فاسقا» شما در اینجا چه می کنید؟ می گویید: مخصص ما مجمل است، مردد بین اقل و اکثر است، ما در قدر متیقن، رجوع به دلیل مخصص می کنیم و در مازاد مشکوک، رجوع به«اکرم العلماء» می کنیم. اینجا هم«لا تکرم زیدا یوم الجمعه» با توجه به اینکه در مقابل«مستمرا» قیام کرده نه در مقابل«اکرم العلماء»، نمی دانیم آیا دلیل مخصص ما، می خواهد بگوید: زید تنها در روز جمعه، وجوب اکرام ندارد که معنایش این است که روز شنبه، وجوب اکرام به قوّت خودش باقی است، یا اینکه دلیل مخصص