سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 441

زمانی و تقییدی که به این اطلاق زمانی ضربه وارد کرده است، می باشد. خواه ناخواه دلیل خیار غبن، یک تقیید در مقابل این اطلاق زمانی آورده است و آن ساعت اول است، نه ساعت اصطلاحی، همان که با فوریت می سازد، ساعت اول بعد ظهور الغبن است. این مقدار زمان ضربه خورد، استمرار ضربه خورد، تأیید منتفی شد، اما زائد بر این مقدار، یک تقیید زائد است. مثل اینکه شما در مقابل«اعتق رقبه» یک دلیل«لا تعتق رقبه کافره» پیدا کردید. اطلاق«اعتق رقبه» به واسطۀ«لا تعتق الرقبه الکافره» ضربه خورد، اما حالا شک می کنید که غیر از مسألۀ ایمان و کفر آیا مسألۀ سواد و بیاض هم فرق می کند؟ اگر رقبه مثلا سفیدپوست نباشد، عتقش کافی نیست؟ این شک در تقیید زائد است. دلیلی بر این تقیید زائد وجود ندارد. اصاله الاطلاق، این تقیید زائد را می کوبد و از بین می برد ولو اینکه اصلش در مقابل«لا تعتق الرقبه الکافره» ضربه خورد، اما آن یک تقیید است، اما این تقیید آخر. بر آن تقیید، دلیل قائم شده بود اما این تقیید، فاقد دلیل است.

عین همین مسأله در اینجا پیاده می شود، آن ساعت اول به واسطۀ دلیل خیار غبن، اطلاق زمانی مقیّد شد، استمرار نسبت به آن ساعت از بین رفت، اما نسبت به زمان دوم، و ساعت دوم، در مقابل اطلاق ازمانی ما چه داریم که بخواهیم این تقیید را هم مثل تقیید اول، حاکم بر اطلاق زمانی قرار بدهیم؟ پس مسأله به این صورت است که شک در تخصیص زائد نیست. شک در تقیید زائد است و اصاله الاطلاق در شک در تقیید زائد، محکّم و وظیفۀ ما رجوع به استمرار مستفاد از اطلاق و مقدمات حکمت در آیۀ شریفۀ «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» است. ایشان در اینجا کلامی از استاد بزرگوارشان مرحوم محقق حائری مؤسّس حوزۀ علمیۀ قم(اعلی الله مقامه الشریف) نقل می فرمایند، منتها به صورت«ان قلت» و در«قلت» اشاره می کنند که این کلامی که در«ان قلت» ذکر شد مربوط به کیست.

اشکال طولیت افراد زمان در اطلاق زمانی

مرحوم حائری روی همین فرضی که امروز شروع کردیم، اشکال کرده اند. فرض این بود که اطلاق ازمانی تنها از راه مقدمات حکمت استفاده شود اما نسبت به آنجایی که استمرار زمانی از راه«کل یوم» از راه کلمۀ مستمرا، لفظ ابدا و امثال ذلک استفاده شود اشکالی نفرموده اند. اشکال را متمرکز کرده اند در خصوص همین فرض، مثل همین آیۀ شریفۀ«أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» که دنبال عموم افرادی، یک اطلاق زمانی داشته باشیم. توجه دارید