سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 476

نمی خورد، خبر واحد به درد نمی خورد، قاعده ید به درد نمی خورد مثلا اگر دیدیم کسی در خانه ای می نشیند، ظاهر ید این بوده که این مالک آن است، بعد از مدتی شک می کنیم که از ملکیتش خارج شده یا نه، می گوییم: شما حق ندارید استصحاب بکنید. استصحاب مال«لا تنقض الیقین بالشک» است. شما کجا یقین داشتید که این خانه ملک اوست؟ این ذوالید بود، ید اماره بر ملکیت است، هم اماره عقلائیه است و هم اماره شرعیه است.

اماره که برای انسان افادۀ یقین نمی کند. پس«لا تنقض الیقین بالشک» در اینجا نمی تواند جریان پیدا کند. آیا انسان می تواند این حرف ها را دربارۀ استصحاب بزند؟

ما معتقدیم همین طور که امام بزرگوار(قدس سره) این اعتقاد را دارند، منتها نه با این تفصیلی که من عرض کردم که این یقین در روایات«لا تنقض» به معنای حجت است به شهادت همین هایی که عرض کردیم. مورد روایت زراره، استصحاب وضو است، مورد روایت دیگر زراره، استصحاب طهارت ثوب است و اگر ما بخواهیم دائرۀ استصحاب را به یقین صددرصد محدود بکنیم، معنایش این است که دور استصحاب را قلم بگیریم الاّ ما شذ و ندر و الاّ جایی نیست که انسان به استصحاب مراجعه بکند. کجا یقین است که آدم«لا تنقض الیقین بالشک» را پیاده بکند؟

پس نتیجه این می شود که مقصود از یقین، حجّت است. و در بحث قبلی ثابت کردیم که شک در روایت«لا تنقض الیقین بالشک، هو ضد الیقین». اگر معنای یقین، حجّت شد، مقصود از شک هم لا حجت می شود. «لا تنقض الیقین بالشک»؛ یعنی«لا تنقض الحجه بغیر الحجه». وقتی که در معنای«لا تنقض الیقین بالشک» دقت بکنیم چاره ای نداریم که یک چنین معنایی را بپذیریم ولو اینکه در بادی نظر و ابتدای برخورد با این روایت، شاید این معنا به ذهن ما نیاید اما وقتی که خصوصیات را رعایت می کنیم، مورد استصحاب را در اخبار استصحاب می بینیم، از طرف مقابل، شک و یقین را به آن کیفیتی که عرض کردم، در نظر می گیریم، معنایش این می شود که«لا تنقض الحجه بلا حجه» و این با کلمۀ نقض سازگار است برای این که چیزی که حجّیت شرعیه دارد، چیزی که مثلا حجّیت عقلیه دارد، چیزی از نظر شارع و عقلا حجّت است، سزاوار نیست که انسان در مقابل این، یک چیزی که فاقد حجّیت است را بیاورد.

ظنی که ما اینجا مطرح می کنیم، ظنی است که دلیل بر اعتبار نداشته باشد و الاّ نمی خواهیم بگوییم: استصحاب بر خبر واحد مقدم است. استصحاب از امارات مؤخّر