سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 479

بین استصحاب در شک در مقتضی و شک در رافع برای اینکه استعمال کلمه نقض، مربوط به متیقن نیست و اختلاف بین شک در مقتضی و شک در رافع، مربوط به متیقن ها است. گاهی صلاحیت دوام و استمرار در متیقن وجود دارد«لا بما انّه متیقن» بلکه نفس متیقن، مثل طهارت که در آن قابلیت دوام و بقا وجود دارد و مادامی که ناقضی مثل بول و نوم و امثال ذلک تحقق پیدا نکند، صلاحیّت دوام و بقا در آن وجود دارد و در بعضی از متیقن ها قابلیت دوام وجود ندارد بلکه تابع اقتضا است، گاهی اقتضایشان ثبوت آنها را به نحوی محدود می کند و گاهی بیش از آن اندازه قرار می دهد.

اما اگر نقض را در رابطۀ با خود یقین بدانیم و کاری به متیقن نداشته باشیم و به تعبیری که در سابق ذکر می کردیم، این یقین در«لا تنقض الیقین» ولو اینکه یقینهای طریقی را دلالت می کند اما در نفس این حکم«لا تنقض»، این یقین خودش موضوعیّت دارد؛ یعنی آن یقینهای طریقی از نظر لا تنقض، دیگر عنوان طریقی ندارند. آنجا می گفتیم: این مثل این می ماند که شما بگویید: «الیقین الطریقی حجّه»، با اینکه موضوع، یقین طریقی است اما در این قضیه، این یقین طریقی موضوعیت دارد. چه چیزی حجت است؟ چه چیزی رکنیت در حجیت دارد؟ یقین طریقی. پس با اینکه یقین، طریقی است و نسبت به متعلقش، جز کاشفیّت چیزی در آن وجود ندارد اما همان یقین طریقی کاشف از متعلق، در جملۀ«الیقین الطریقی حجه» موضوع برای حجه است. همان طوری که«شرب الخمر» موضوع برای«حرام» است، همین یقین طریقی هم در این جمله، برای حجیت موضوعیت دارد.

در«لا تنقض الیقین بالشک» مسأله به همین صورت است. الیقین ناظر به یقین های طریقی و یقین هایی که کاشفیت از واقع دارند، است اما همان یقین های طریقی که کاشف از متعلقشان است، در رابطۀ با استصحاب، موضوعیت دارند و در رابطۀ با«لا تنقض» به عنوان موضوع قرار گرفته اند. در«لا تشرب الخمر»، شرب الخمر موضوع است و اینجا «نقض الیقین بالشک» موضوع است. یقین به عنوان مضاف الیه نقض، شک هم به عنوان ناقض، موضوعیت دارد و محکوم به«لا تنقض الیقین بالشک» است.

پس روی بیان ما چون لا تنقض ناظر به خود یقین است و کاری به متیقن ندارد، فرق نمی کند بین اینکه متیقنش استعداد بقا داشته باشد، یا استعداد بقا نداشته باشد. به تعبیر دیگر: شک در مقتضی باشد یا رافع باشد، هیچ فرق نمی کند.