سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 485

عبارت معنایش چیست؟

معنایش این است که اگر شما از راه قیاس، ظن به یک حکمی پیدا کردید، این ظن قیاسی از نظر شارع، برای اثبات حکم حجیت ندارد. آیا مفادش بیشتر از این است؟ کجای عبارت آن دلیلی که می گوید: ظن قیاسی حجت نیست، نوشته است که«وجود هذا الظن کعدمه»؟ این را شما از کجا درآوردید؟ ظن قیاسی حجت نیست؛ یعنی شارع می گوید: از راه مظنه قیاسی حق ندارید حکم را ثابت بکنید. اگر ظن قیاسی فرضا از باب مثال گفت: نماز جمعه واجب نیست، شما حق ندارید این ظن قیاسی را حجت برای این حکم قرار بدهید. اما معنایش این نیست که تو مظنه نداری.

مثلا اگر شما نذر کردید که اگر یک روزی برای شما ظن به عدم وجوب نماز جمعه پیدا بشود، مثلا ده تومان صدقه بدهید. حالا از راه ظن قیاسی، ظن به عدم وجوب نماز جمعه پیدا کردید، آیا ادلّه عدم حجیت قیاس می گوید: شما مظنه ندارید«فلا یجب علیک الوفاء بالنذر»؟ اینجا وفای به نذر واجب است یا واجب نیست؟ بلا اشکال معنای اینکه وفای به نذر واجب است، این نیست که ظن قیاسی حجت است. بحث در حجیت نبوده است. دلیل بطلان قیاس می گوید: ظن قیاسی«لیس بحجه» اما نمی گوید: «هو لیس بظن و وجوده کالعدم». این«وجوده کالعدم» را شما از کجا درمی آورید؟ او فقط نفی حجیت می کند، می گوید: از این راه حق نداری که به حکم خدا برسی؟ ما هم قبول می کنیم. ما از راه ظن قیاسی حکمی را ثابت نمی کنیم اما آیا ظن قیاسی، ظن هم نیست که اگر من آن طوری نذر کردم، وفای به نذر بر من لازم نباشد؟ دلیل بطلان قیاس، واقعیّت ظن را نفی نمی کند بلکه حجیّت ظن را نفی می کند. از کجا استفاده می کنیم که این ظن«وجوده کالعدم» تا با«لا تنقض الیقین بالشک» در مورد وجوب این ظن، استصحاب را جاری بکنید؟

اما آن شق دوم: اگر ما یک ظنی داشته باشیم که در حجیت آن شک بکنیم، خودش مظنه است لکن حجیتش مشکوک است، نه دلیل بر اعتبار دارد و نه دلیل بر عدم اعتبار، این جا گفتید: اگر به ظن مشکوک الحجیه بخواهیم نقض یقین بکنیم، این اسمش«نقض الیقین بالشک» است، نه«نقض الیقین بالظن» برای اینکه درست است که این ظن است اما اعتبارش مشکوک است، حجیتش مشکوک است و شما در حقیقت دارید نقض یقین به شک می کنید.