سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 491

هست این است«الماهیه قد توجد فی الخارج و قد توجد فی الذهن» و ذهن و خارج، قسیم یکدیگر هستند. معقول نیست ما قضیۀ«زید موجود» را به این نحو معنا بکنیم که «زید المتقرر فی الذهن موجود فی الخارج». این یک مسأله ممتنع و بدیهی البطلان است.

لذا اگر در باب«زید موجود» به این کیفیت بخواهیم تقرر را مطرح بکنیم، این باطل است بلکه قضیۀ«زید موجود» مثل قضیۀ«الماهیه موجوده» است. وقتی که وجود را حمل بر ماهیت می کنید و ماهیت را موضوع برای وجود قرار می دهید، کدام ماهیت، موضوع برای وجود قرار گرفته است؟ وقتی که می گویید: «الماهیه موجوده»، آیا ماهیت مقیّدۀ به وجود خارجی موجوده؟ یا ماهیت متقیده به وجود ذهنی موجوده؟ آن اولی که ضروریه به شرط محمول است. دومی هم محال و مستحیل است. پس معنای«الماهیه موجوده»؛ یعنی ذات الماهیه؛ یعنی«نفس الماهیه مع قطع النظر عن اضافته الی الوجود، مع قطع النظر عن الوجودین الذهنیه و الخارجی». می گویید: «ذات الماهیه موجوده فی الخارج، ذات الماهیه موجوده فی الذهن». مسأله در«موجوده فی الذهن» هم به همین صورت است. لذا در قضیۀ«زید موجود»، آن چه موضوع است ذات زید است نه زید موجود در خارج، نه زید موجود در ذهن. نفس زید، موجود در خارج است.

(سؤال... و پاسخ استاد:) محققین می گویند: «لنا سنخان من الوجود»: یک نوعش عبارت از وجود خارجی است و یک نوعش عبارت از وجود ذهنی است. اما مقسم چطور؟ بحث در مقسم است. مقسم، نه تقیّد به وجود ذهنی دارد و نه تقید به وجود خارجی دارد. پس«زید موجود»؛ یعنی«ذات زید موجود» نه زید موجود در خارج و نه زید متقرر در وعاء ذهن.

لذا از مرحوم شیخ سؤال می کنیم: شما که می گویید: بقاء الموضوع در اینجا معتبر است، «ما معنی بقاء الموضوع هنا»؟ چه چیز باید اینجا باقی باشد؟ شما که می گویید:

استصحاب وجود زید را جاری می کنیم و از طرف دیگر می گویید: «یعتبر فی الاستصحاب احراز بقاء الموضوع»، ما اینجا چه چیز را احراز بکنیم تا استصحاب جریان پیدا بکند؟ آیا اینجا بقاء الموضوع نمی خواهیم؟ یا اینجا احراز بقای موضوع یک معنای خاصی دارد؟ «ما معنی احراز بقاء الموضوع»؟

اینجاست که این اشکال، ما را به یک نکتۀ اساسی در این مسأله، هدایت می کند که اصلا روش بحث را تغییر می دهد و عنوان حرف را عوض می کند البته با توجه به یک