سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 499

«لا تنقض» هم استفاده نمی شود. آن که از«لا تنقض» استفاده می شود«وحده القضیه المتیقنه و القضیه المشکوکه» است و«معنی وحده القضیتین وحدتهما موضوعا و حکما». این را ما کاملا از«لا تنقض الیقین بالشک» استفاده می کنیم. روی این بیان عرض کردیم که استصحاب در تمام موارد خیلی روشن جریان پیدا می کند. آن دو مثالی که دیروز زدیم: یکی مسألۀ«زید قائم» بود و یکی مسألۀ«زید موجود».

در مسألۀ«زید قائم» روی همۀ حرفهایی که در بقاء الموضوع زده شده است، می گفتیم: استصحاب«زید قائم» درست است، اما آنهایی که می گفتند: در استصحاب، احراز وجود خارجی موضوع شرط است، اینها در استصحاب«زید موجود» می ماندند، برای اینکه اگر بخواهند استصحاب کنند، اول باید وجود خارجی زید را به عنوان اینکه زید، موضوع برای«موجود» است احراز کنند درحالی که راهی برای احراز وجود خارجی زید نیست و اگر بخواهیم بگوییم: استصحاب جریان ندارد، نمی شود جلوی جریان استصحاب«زید موجود» را گرفت. لذا مرحوم شیخ مجبور شده بودند که بفرمایند: معنای«بقاء الموضوع» در«زید قائم» این است«زید الموجود فی الخارج قائم»، لذا اگر شما استصحاب کنید، باید وجود خارجی زید را احراز کرده باشید، و در «زید موجود» می فرمودند که وقتی ما یقین داریم«بان زیدا موجود» موضوع ما«زید المتقرر فی الذهن موجود» است و وقتی در استصحاب، ما بقاء موضوع را شرط می کنیم یعنی به همین کیفیت: زید متقرر در ذهن.

اشکال به مرحوم شیخ را دیروز عرض کردیم. روی مبنایی که خود ما در«لا تنقض الیقین بالشک» دنبال کردیم، این حرفها اصلا نیست. باید قضیّه متیقنه و مشکوکه واحد باشد. در استصحاب«زید قائم» قضیّۀ متیقنه شما«زید قائم» است، قضیّه مشکوکه هم «زید قائم» است. در«زید موجود» هم همین طور. اصلا«زید موجود» با«زید قائم» فرق ندارد. در اینجا هم قضیّۀ متیقنه«زید موجود» است، قضیّۀ مشکوکه هم«زید موجود» است. دیگر این که بگوییم: «زید موجود فی الخارج، زید متقرر فی الذهن» بقاء وجود خارجی اش شرط است، بقاء تقرر ذهنی اش شرط است، اینها همه حرف است. قضیّۀ «زید موجود» متیقن بود و همین قضیّۀ«زید موجود» مشکوک است. قضیتین می خواهیم.

آیا موضوع این دو قضیّه عوض شده است، یا محمولش تغییر پیدا کرده است؟

لذا با این راه، هیچ فرقی بین قضیّۀ«زید قائم» که بنحو کان ناقصه است و بین قضیّه