سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 15 صفحه 514

فرق این است که یکی در موضوع، نقش دارد و دیگری، حکم این موضوع است، وصف این موضوع است و اگر شما بخواهید استصحاب حیات زید را جاری بکنید، آن دو اشکالی که آن روز عرض کردیم در اینجا جریان دارد برای اینکه اولا: استصحاب حیات زید، موضوع«اذا کان زید الحیّ عادلا» را درست نمی کند برای اینکه این موضوع، اثر شرعی حیات زید نیست که به استصحاب حیات زید، ترتب پیدا بکند. آن آثاری که بر استصحاب حیات زید بار می شود که روی حیات زید بار شده است. اثر حیات زید همان هایی است که ذکر کردیم: «عدم جواز تقسیم امواله، عدم جواز التزویج بزوجته» و هکذا اما شما چه چیزی را می خواهید بر این بار بکنید؟ شما می خواهید بگویید: «زید الحیّ» تحقق دارد که بعد«عادل» به او بچسبد و آن هم با استصحاب و بعد مسأله جواز تقلید را پیاده بکنید.

پس اولین اشکال این است که استصحاب حیات زید، تنها آثار شرعی مترتب بر حیات زید را بار می کند و عنوان«زید الحیّ» را به عنوان موضوع برای«عادل»، نمی تواند ثابت بکند.

ثانیا: اگر فرض کردیم که استصحاب، «زید الحیّ» را هم بتواند ثابت بکند، همان طوری که آن روز اشاره کردیم معنای این عبارت«اذا کان زید الحیّ»، این است که اگر زیدی احراز حیاتش شده باشد؛ یعنی احراز وجدانی. معنای ظاهر این عبارت به عنوان این که حیات زید را مفروض الوجود گرفته، این است که اگر وجدانا احراز حیات زید شده بود، «اذا کان عادلا یجوز تقلیده، یجوز الاقتداء به».

پس آنچه محل بحث ما و همین طور بحث در کلام شیخ انصاری(اعلی اللّه مقامه) و دیگران قرار گرفته این است که مسأله حیات از مسأله عدالت جدا بشود. حیات به عنوان قیدیّت برای زید مطرح باشد و«عادل» به عنوان وصف عارض در قضیۀ تعلیقیه باشد، آن وقت چطور می توانیم اینجا بگوییم: حیات و عدالت«عارضان لموضوع واحد، وصفان لموضوع واحد» و همان طور که عدالت را می توانیم با استصحاب ثابت بکنیم، حیات را هم می توانیم با استصحاب ثابت بکنیم؟ این با آن قضیۀ اول مناسب است که بگویند: «اذا کان زید حیّا عادلا» که بقاء الموضوع اصلا در آن قضیه برای ما مشکوک نیست. زید به همان نحوی که موضوع برای«حیّا عادلا» قرار گرفته، به همان نحو برای ما معلوم البقاء است. از نظر آنچه که موضوع واقع شده، در بقای موضوع بما هو موضوع،